ombudsvrouw

'Juist nú is initialenregel bij verdachten van cruciaal belang'

Is de zogeheten initialenregel bij verdachten en veroordeelden niet hopeloos achterhaald? 'Een bekend vraagstuk waar vrijwel alle ombudslieden weleens over schrijven, maar dat steeds prangender lijkt te worden nu alles online is te vinden', schrijft de ombudsvrouw van de Volkskrant, Annieke Kranenberg.

Onderzoek op de plek waar een vrouw met haar auto twee kinderen aanreed. Beeld anp

Wie de identiteit wil achterhalen van de verdachte die twee 14-jarige jongens in Sint Nicolaasga aanreed, hoeft beslist geen Sherlock Holmes te zijn. Alle benodigde details stonden zaterdag in de Volkskrant: Anneke (57), echtgenote van jonkheer Tjalling van E., wonend in boerderij 'De Strooien Hut' op het landgoed dat sinds de 17de eeuw in bezit is van de familie.

Beschermen
De Volkskrant wil de privacy van verdachten, daders, hun familie - en ook hun slachtoffers en familie - beschermen en noemt daarom geen achternamen. Maar je hoeft de combinatie van dorp en boerderij maar op Google in te tikken en je weet hoe Anneke voluit heet.

Als de krant 'zonder schroom tal van persoonlijke en herleidbare details' in een stuk opneemt, 'bestaat de bescherming van de privacy van een verdachte enkel uit een wassen neus', schreef een lezer. Een paar weken eerder ontving ik mails over Volkert van der G. Waarom meldt de Volkskrant nog steeds alleen zijn initiaal, terwijl elders zijn achternaam klinkt?

Het vertrekpunt mag verschillen, de lezers raken hetzelfde onderwerp: is de zogeheten initialenregel bij verdachten en veroordeelden niet hopeloos achterhaald? Een bekend vraagstuk waar vrijwel alle ombudslieden weleens over schrijven, maar dat steeds prangender lijkt te worden nu alles online is te vinden.

Eenvoudig
Uitgangspunt van de initialenregel uit 1953 is dat journalisten voorkomen dat verdachten en veroordeelden eenvoudig geïdentificeerd kunnen worden buiten de kring van personen bij wie ze al bekend zijn. 'Van deze regel wijken we af als het potsierlijk of onzinnig wordt', aldus het Stijlboek van de Volkskrant. Bijvoorbeeld als de verdachte algemeen bekend is (Badr Hari), hij zelf de openbaarheid zoekt (Ernest Louwes) of als uit de context zijn identiteit volstrekt duidelijk wordt (Ernst Jansen Steur).

Inmiddels gaat dat potsierlijkheidscriterium ook voor Van der G. op, vindt een lezer, want hij is algemeen bekend nu zelfs het NOS Journaal zijn achternaam noemt. De Volkskrant lijkt misschien roomser dan de paus, maar in de praktijk valt dat mee. Ook kranten als Trouw en NRC Handelsblad blijven zijn achternaam afkorten. Zelfs De Telegraaf, die onlangs een herkenbare foto van de moordenaar van Pim Fortuyn op de voorpagina afdrukte ('Volkert duikt op'), schrijft keurig Van der G.

Het feit dat andere media zijn achternaam noemen, mag bovendien geen zwaarwegende reden zijn om het dan ook maar te doen. Het NOS Journaal is niet normbepalend, en media als GeenStijl - die prat gaan op naming and shaming - al helemaal niet. Aan de privacybescherming van verdachten en veroordeelden liggen elementaire gedachten ten grondslag: de pers is geen verlengstuk van justitie, verdachten zijn onschuldig tot het tegendeel is bewezen en veroordeelden verdienen een tweede kans nadat ze hun straf hebben uitgezeten. Tegelijkertijd kan de redactie niet blind zijn voor ontwikkelingen in het huidige mediatijdperk.

Onderscheid
Er valt iets te zeggen voor een tweedeling, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen zaken die landelijk veel of weinig publiciteit trekken. Volkert van der G. en Mohammed B. zouden zeker in aanmerking komen voor volledige naamsvermelding. Karst T. en Tristan van der V. wellicht ook, maar bij de kopschoppers in Eindhoven of zwemleraar Benno L. ligt het al ingewikkelder. Deze zaken waren ook geruchtmakend, maar moet hier de privacy wijken voor de vrije nieuwsgaring?

Ik vermoed dat zo'n tweedeling in de praktijk onwerkbaar is en dat de grens snel vervaagt. De gevolgen kunnen evenwel desastreus zijn. Wie eenmaal bekendstaat als verdachte blijft dat online misschien voor altijd. Wie neemt een sollicitant aan met een al dan niet terecht virtueel strafblad? De afloop van een strafzaak wordt door de krant vaak niet eens gemeld.

Júíst nu alles online beschikbaar lijkt, is het van cruciaal belang vast te houden aan de initialenregel. Het is namelijk een groot verschil of iemand actief moet zoeken naar een identiteit of dat die kant en klaar door de redactie wordt aangeleverd.

In het geval van Anneke van E. was de initialenregel evenmin een wassen neus, ook al werden er herleidbare details in het stuk genoemd. Zonder die details - die zagen op haar positie in het dorp en onlosmakelijk verbonden waren met de nieuwsontwikkeling - had het verhaal zelfs niet verteld kunnen worden. 'De Strooien Hut' was misschien een detail te veel. Maar wie voluit haar naam googelt, zal niet bij het Volkskrantartikel uitkomen.

Annieke Kranenberg is Ombudsvrouw van de Volkskrant. De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. ombudsvrouw@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.