Juist die opdracht in vredestijd werd Popke Bakker fataal

Op 7 mei 1945 is verzetsman Popke Bakker al vroeg op de Dam. Net als duizenden andere Amsterdammers. De Duitsers hebben in Wageningen de capitulatie getekend en het gerucht gaat dat de geallieerden die middag al de stad zullen binnenrijden. De stemming is uitgelaten, de vrolijke klanken van draaiorgel 'Het Snotneusjes' klinken over het plein.

Verzorging van de gewonden van het schietincident op de Dam op 7 mei 1945. Beeld anp
Verzorging van de gewonden van het schietincident op de Dam op 7 mei 1945.Beeld anp

Maar Bakker is niet op de Dam om feest te vieren. Hij is op missie gestuurd door Henk van Randwijk, voorzitter van de Amsterdamse illegaliteit en oprichter van Vrij Nederland. Van Randwijk zal op het plein voor het Koninklijk Paleis een toespraak houden zodra de bevrijding van Amsterdam een feit is. Maar de verzetsbaas heeft gezien dat er een plechtig baldakijntje zit boven het al opgebouwde spreekgestoelte waarop hij zal speechen. Dat vindt hij zeer ongepast voor een man van het volk, zoals hijzelf. En als control freak avant la lettre heeft hij zijn vriend Popke gevraagd het dakje te verwijderen.

Veel gevaarlijke klussen heeft Bakker al geklaard tijdens de oorlog. Maar uiteindelijk wordt juist die opdracht in vredestijd hem fantaal. Rond drie uur barst het geweervuur los. Vanuit het gebouw van De Groote Club, op de hoek met de Kalverstraat, gieren de kogels over de Dam. Het is het hoofdkwartier van de Duitse Marine. Wat hen heeft bewogen om het vuur te openen is nog steeds niet helder, wel dat er grote paniek uitbreekt onder de menigte en de schietpartij zo'n twee uur duurt.

Twee kogels

Popke Bakker wordt getroffen door twee kogels, een in zijn long en één in zijn hoofd. In het Burgergasthuis overlijdt hij diezelfde dag. Van Randwijk staat aan zijn bed en beschrijft later hoe zij het lijk van Popke op een bakfiets gewikkeld in zeildoek laten afvoeren. Hij werd 33 jaar oud liet een vrouw, een zoon en een dochter achter. En nog een dochter uit een eerdere relatie.

Wie sinds deze week vanaf het Damrak de Dam opkomt, rechts afslaat en de blik naar beneden werpt, stuit op de naam van Popke Bakker. Tussen de namen van dertig andere slachtoffers die bewuste 7de mei vielen, de jongste slechts 5 jaar oud. In het trottoir tussen de damkeitjes op 31 natuurstenen plaquettes voor de deur van het ABN Amro-kantoor. Vandaag, 71 jaar na het bloedbad op de Dam, worden ze officieel onthuld.

Het drama van 7 mei is een zeer gekende en ruimschoots gedocumenteerde gebeurtenis. Op en rond de Dam waren tientallen fotografen aanwezig, onder wie grote namen als Cas Oortuys en Bert Haanstra. Iconisch zijn de beelden van rijtjes mannen, vrouwen en kinderen die schuilen voor de kogels in de slagschaduw van een lantarenpaal. Of achter Het Snotneusje, het orgeltje dat uiteindelijk drie kogels opving en nog altijd een van de topstukken is in het Amsterdam Museum.

Tekst gaat verder onder fragment

31 doden

Toch was er ondanks al die informatie ook nog veel onbekend. Hoeveel slachtoffers en gewonden er precies gevallen zijn, bijvoorbeeld. 22 doden, was altijd het verhaal. Maar een onderbouwing voor dat aantal was nergens te vinden. Dankzij de Stichting Memorial voor Damslachtoffers is afgelopen drie jaar intensief gezocht. Onder leiding van onderzoekster Ludmilla van Santen, zijn talloze archieven uitgeplozen, verdachte overlijdensberichten nagetrokken en interviews gehouden met ooggetuigen. 31 doden zijn er tot nu toe dus achterhaald, op de website van de stichting zijn hun namen en verhalen opgeschreven.

Met steun van ondernemers op De Dam, een groot aantal fondsen en particuliere donaties is het afgelopen jaar gelukt om het geld bijeen te sprokkelen om die namen ook op de Dam zelf te tonen. Vandaag zal Het Snotneusje weer klinken op het plein, terwijl de plaquettes een voor een worden onthuld door nabestaanden. De oudste dochter van Popke Bakker, inmiddels halverwege de zeventig, is een van hen. Zij is er speciaal voor overgekomen uit Australië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden