Reportage Zimbabwe

Juichen en stemmen voor de president in ruil voor T-shirts, petjes en wat te eten

President Emmerson Mnangagwa arriveert in een stadion in Harare voor de bijeenkomst van regeringspartij ZANU-PF. Beeld AFP

Maandag gaat Zimbabwe naar de stembus. Vlak voor de verkiezingen houdt de zittende president Emmerson Mnangagwa een grote bijeenkomst in een voetbalstadion, waar mensen getrakteerd worden op gratis eten en partijshirts. Weigeren is gevaarlijk, want de geheime dienst zit overal‘Ik neem ze aan, waarna mijn vrouw ze gebruikt om de vloer mee te vegen.’

Vijftig jaar is ze en maandag brengt ze voor het eerst haar stem uit. ‘Bij eerdere verkiezingen had stemmen geen enkele zin’, zegt Chamiso Chitanda. Ze doelt op het bewind van Robert Mugabe, leider van Zimbabwe van 1980 – toen Chitanda 12 was – tot vorig jaar. Mugabe’s partij Zanu-PF won toch wel. Chitanda, beslist: ‘Door stembusfraude.’

Maar nu ruikt Chitanda een kans. De oppositie mag betrekkelijk vrij campagne voeren onder de opvolger van Mugabe, Emmerson Mnangagwa. Hij wil de wereld laten zien dat er een ‘nieuw’ Zimbabwe is. Natuurlijk, hij was decennialang een steunpilaar van Mugabe, tot de paleisrevolutie van vorig jaar. En de oppositie vreest hernieuwde verkiezingsfraude. Maar er is nu dus in elk geval wat ruimte, en de oppositie wil die grijpen.

Chitanda is gemotiveerd, en dan zijn er nog de jonge, stedelijke kiezers – in heel Afrika een snel groeiende groep. Steden zijn in Afrika vaak bolwerken van de politieke oppositie. Mensen hebben er toegang tot informatie. Ze kwamen van het platteland naar de stad op zoek naar scholing of werk. Ze zijn kritisch en spreken zich uit.

Beeld AFP

Maar Afrikaanse verkiezingen worden toch gewonnen op het platteland – eventuele stembusfraude terzijde. Op het platteland leven nog altijd veel meer mensen dan in de rap groeiende steden. Lang zittende regeringspartijen zoals Zanu-PF in Zimbabwe oefenen via lokale bestuurders zachte of minder zachte druk uit op rurale kiezers. De dorpsleider, die spreek je niet vanzelf tegen in de besloten gemeenschap. Dorpelingen zijn niet altijd geletterd, een stemprocedure kan ingewikkeld zijn en een ‘gift’ in de vorm van maïs of rijst kan het verschil maken tussen morgen wel of niet te eten hebben. Dit soort verhalen over beïnvloeding komen er nu ook vanaf het Zimbabwaanse platteland, waar het voor verkiezingswaarnemers niet makkelijk is om de verwikkelingen nauwgezet te volgen.

Maar de methode is ook eventjes te zien in de hoofdstad Harare op de zaterdag voor de verkiezingen. President Mnangagwa houdt zijn laatste rally in het nationale voetbalstadion. 

Terwijl enkele kilometers verderop oppositiepartij MDC haar laatste rally begint met een stedelijk publiek, komen bij het voetbalstadion speciaal ingehuurde bussen en open laadtrucks aan, vol met mensen van het platteland. Wie het vaker heeft gezien herkent het: oudere mensen, in traditionele maar afgeraffelde kleren. Een hoogbejaarde vrouw met een wandelstok. Baby’s ingesnoerd op ruggen. Schuchtere blikken. Geen Engels.

Emmerson Mnangagwa spreekt het publiek toe. Beeld AFP

Deze mensen moeten het stadion vullen voor president Mnangagwa. Zodat het er straks op tv een beetje uitziet. Eerst door de draaipoortjes van het stadionterrein, waar partijmedewerkers van Zanu-PF aan iedereen gele en groene T-shirts geven en een groen petje met de beeltenis van de president. Op het terrein voor het stadion is er te eten. Kip. Patat. Maïs. De regeringspartij beschikt duidelijk over geld.

In het stadion, op de tribunes, zwepen muziek en spreekstalmeesters de mensen op. Enthousiasme is er voor de twee witte motorrijders die op de tartanbaan wheelies maken met heel veel herrie en rook. President ‘kameraad’ Mnangagwa maakt zijn opwachting, hij begint zijn speech. Vóór hem het gevulde deel van het stadion; achter hem het halflege deel.

Er wordt voor hem geklapt, er wordt gejuicht. Maar wie goed naar de mensen op de tribunes kijkt, ziet ook veel vuisten die weinig geïnspireerd de lucht in gaan. Vermoeide blikken. De strakke zon helpt ook niet. Het mag dan winter zijn in Zimbabwe, deze zaterdagmiddag is het warm.

Het publiek in Harare ontvangt petjes en T-shirts. Beeld AFP

Verkoeling is er in de schaduw van de betonnen loopruimte rondom het stadion. Colin, in een geel pak met ‘Zanu-PF’ erop, staat er wat te roken met vrienden. De speech van de president, die mag even wachten.

Dat denken kennelijk ook de tientallen mensen die voortijdig het stadionterrein verlaten. Vanaf de hoge loopruimte rondom het stadion is te zien hoe een massa groene petjes door het hek vertrekt. Het hek wordt snel op slot gedaan. De mensen mogen er niet uit. Al snel vormt zich een massa bij het hek.

Beeld AFP

De verslaggever van de Volkskrant wil er eigenlijk ook wel uit en voegt zich bij de groep. Er is oogcontact met een partijmedewerker van Zanu-PF, hij lijkt te denken: o jee, dit komt slecht over. Hij opent speciaal een zijdeurtje. De ‘kiezers’, die moeten wel wachten bij het hek. In ruil voor T-shirts, petjes en wat te eten worden ze geacht mee te doen met de show.

Chauffeur Peter (niet zijn echte naam), die buiten staat te wachten, heeft geen behoefte aan het Mnangagwa-petje dat de verslaggever hem gekscherend geeft. Peter, uit Harare, stemt op de oppositie. In zijn buurt wonen leden van Zanu-PF en de geheime dienst. Hij krijgt dus toch al vaak petjes, en T-shirts. Zulke spullen weigeren is niet verstandig, dat wekt achterdocht. Peter: ‘Ik neem ze aan, waarna mijn vrouw ze gebruikt om de vloer mee te vegen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.