Juffie, kijk eens hoe ik hoog zit

Werken op een kinderdagverblijf is zwaarder als werken in de bouw. Tillen, bukken, voorovergebogen staan en hurken: geen wonder dat veel leidsters klagen....

Door Maria Hendriks

Het beeld van de creleidster die knus met de kinderen aan een klein tafeltje zit te knutselen, heeft zijn langste tijd gehad. Op steeds meer kinderdagverblijven en peuterspeelzalen zitten leidsters en kinderen op hoge stoelen aan een hoge tafel.

Werken met kleine kinderen betekent tillen, bukken, voorovergebogen staan en hurken. Geen wonder dat veel leidsters klagen over lage rugpijn, hoofdpijn, pijnlijke knie nek en schouders. Zozeer dat de Arbeidsinspectie een paar jaar geleden aan de bel trok.

Onderzoek van TNO wees uit dat werken in de kinderopvang zwaarder was dan werken in de bouw. Gealarmeerd sloten werkgevers, werknemers en het ministerie van Sociale Zaken een convenant op het gebied van arbeidsomstandigheden. Sinds dit jaar zijn op kinderdagverblijven en instellingen voor buitenschoolse opvang de eisen van de Arbowet van toepassing. Volgend jaar gelden die ook op peuterspeelzalen.

Voor ouders is het soms even schrikken. Het kneuterige van de cre is weg. Al die handige hoge spijlenbedjes naast elkaar lijken wel op konijnenhokken.

Omdat er te veel regels zouden zijn voor kindercentra schrapte de Tweede Kamer de normen voor groepsgrootte en vierkante meters uit de wet op de kinderopvang. Maar regels op het gebied van bouwen, voedsel en veiligheid blijven gewoon bestaan. Alleen al de ergonomische eisen en de uitleg ervan beslaan zes dikke brochures.

De arbonormen kosten een aanzienlijk bedrag aan nieuw meubilairen tiltraining voor de leidsters. Om de branche tegemoet te komen, dragen het ministerie van Sociale Zaken en de sociale partners 4,4 miljoen euro bij.

De maatregelen werpen hun vruchten af. Het ziekteverzuim onder leidsters in de kinderopvang is gedaald van 8,2 procent in 2000 naar minder dan 6 procent nu. Inmiddels heeft 80 procent van de cres boxen op hoge poten, hoge voedingsstoelen en trapjes naast de in hoogte verstelbare aankleedtafels, zodat de klantjes niet telkens op de commodes getild hoeven te worden. Peuterspeelzalenzijn snel bezig hun achterstand in te halen.

Over twee meubelstukken is discussie: de stoelen en tafels op grote-mensenhoogte. Voor zichzelf zijn de leidsters er blij mee, vooral als hun stoel wieltjes heeft en omhoog en omlaag kan. Ze laten hun stoel zakken als ze helpen bij het veters strikkken en hoeven niet steeds op te staan om slabbetjes om te doen.

Maar hoog zitten schept afstand als de kinderen laag blijven en de leidster moet dan nog buigen. Daarom zitten de kinderen op de meeste cres nu ook op hoge stoelen. Of hun stoeltjes worden op een podium gezet zodat ze toch bij de tafel kunnen.

Vooral voor peuterspeelzalen is het wennen. Veel leidsters vinden de wereld van de hoge stoelen geen kinderwereld. 'Maar als ze er een maand mee werken, zijn ze om', zegt Lieke Wingens van de Stichting Peuterspeelzalen in Oss die 21 zalen onder haar hoede heeft. 'Het scheelt enorm in rugklachten.'

Er zijn ook nadelen. Kleintjes moeten altijd worden getild, wat hun zelfstandigheid verkleint. Voor kinderen vanaf anderhalf jaar en op peuterspeelzalen zijn er 'inklimbare' stoelen. Kinderen kunnen de hoge stoelen niet zelf aanschuiven, maar de leidster kan de kinderen wel leren eerst de stoel aan te schuiven en er dan pas in te klimmen.

Op verschillende cres zijn kinderen met stoel en al omgekieperd omdat ze zich met hun voeten afzetten tegen de tafelrand. Dat gevaar is afgewend met zwaardere stoelen of door de stoel aan de tafel vast te zetten. Slechts voor cre was het reden om de hoge stoelen tijdelijk weg te halen.

De kinderen vinden hoge tafels fijn, merken de leidsters. Ze voelen zich groot en hebben meer het gevoel erbij te horen. Leidsters vinden dat ze beter contact hebben met de kinderen omdat ze op gelijke ooghoogte zitten.

Cres gebruiken tafels vooral om aan te eten, peuterspeelzalen meer om aan te werken. Wingens: 'Wij kochten eerst net als de kinderopvang driehoekstafels en vijfkindsbankjes omdat er geen nog geen meubels waren speciaal voor speelzalen. Maar aan die tafels werk je niet goed en de bankjes zijn onhandig als het middelste kind moet plassen. Daarna kozen we tafels en stoelen die aan elkaar vast zitten. Uiteindelijk werken een aantal zalen nu met tweekindsbankjes. Die kun je in een kring zetten en de kinderen kunnen ook een trapje lager zitten.'

Ergonomisch werken met kinderen vraagt niet alleen ander meubilair maar ook een andere gewoonten, een andere houding en denkwerk vooraf, zegt bewegingsanalyste Katheline Rotte uit Utrecht die leidsters traint. 'Als je met z'n tweebrood smeert aan een tafel met twaalf kinderen en je hebt van alles pot beleg, dan moet je steeds ver reiken. Je belast jezelf minder als er twee potten pindakaas en twee potten jam staan.'

Geduld helpt ook. Rotte: 'Zelf tillen doe je even snel. Een kind laten klimmen, kost tijd, maar spaart wel je lichaam en het getuigt van respect voor wat een kind al kan.'

Gertie Schilleman is leidster op twee peuterspeelzalen in Herpen en Demen bij Oss, de een met hoge en de ander met lage tafels en stoelen. 'Ik heb een lichte voorkeur voor laag omdat ik van daaruit sneller opsta. Je zet de stoeltjes makkelijk in een kring of je schuift alles opzij om iets op de grond te doen. Ze nemen ook minder plaats in. Maar hoge stoelen geven meer rust want kleine stoeltjes vallen nogal eens om.

'Voor de kinderen maakt het niet uit, die klimmen zhoog. Mijn collega's zijn heel blij met hoogzitten. Ik heb alleen rugpijn als ik te vaak kinderen til. Dat gebeurt als er veel nieuwe kinderen zijn die huilen. Natuurlijk kun je ze ook op de tafel laten klimmen en zo vasthouden. Maar als een kind huilt, pak ik het op. Dat is iets natuurlijks.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden