JSF negen ton duurder als Canada order annuleert

Als de nieuwe Canadese regering de bestelling van de Joint Strike Fighter (JSF) annuleert, worden de gevechtsvliegtuigen mogelijk bijna 9 ton per stuk duurder. Dat meldt persbureau Reuters op basis van berekeningen van het Pentagon. Ook Nederland heeft de JSF-vliegtuigen besteld in de Verenigde Staten.

Een Joint Strike Fighter F-35.Beeld anp

Deze week won Justin Trudeau, voorzitter van de liberale partij in Canada, de verkiezingen. In zijn verkiezingsprogramma beloofde hij de Canadese order van de JSF-vliegtuigen te annuleren. Als hij zich aan deze belofte houdt, worden de toestellen een miljoen dollar (ongeveer 882.000 euro) duurder per stuk. Canada zou 65 JSF's aanschaffen.

Canada krijgt na jaren conservatieven aan de macht weer een liberale premier. Met een Obama-achtige campagne ontketende Trudeau een 'Trudeaumania'. Wie is Justin Trudeau? (+)

Nog geen Canadese handtekening

Dick Zandee van het Clingendael Instituut benadrukt dat Canada ook makkelijk uit de aanschaf van de JSF kan stappen omdat ze, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland, hun handtekening nog niet onder een order hebben gezet. 'En omdat ze nog maar 150 miljoen euro in het project hebben gestoken. Bovendien is in 2012, toen nog onder de conservatieve regering, het besluit om JSf's aan te schaffen al bevroren. Dat is toen gebeurd omdat de Canadese Rekenkamer onder meer bezwaren uitte over de berekening van de kosten. De regering in Ottawa is dus nooit een aankoopverplichting aangegaan. Wat bovendien interessant is: als ze de JSF niet aanschaffen, wat dan wel? Ze hebben nu nog F-18's, die zijn verouderd en zullen toch vervangen moeten worden.'

Zandee werpt daarnaast op dat nog maar de vraag is of Trudeau zich überhaupt aan zijn verkiezingsbelofte zal houden. 'Dat hebben we vaker gezien, en dan werd de JSF alsnog aangeschaft.'

Ontwikkelingsprogramma JSF

Canada behoort, met de 150 miljoen die ze tot nu toe in het project gestoken hebben, wel tot de negen landen die meewerken aan de ontwikkeling van de gevechtsvliegtuigen. Canada is een zogenoemde 'level 3'-partner, wat zoveel betekent als dat ze op het laagste niveau van deelname aan de JSF-ontwikkeling staan.

De hoofdontwikkelaar zijn de Verenigde Staten, die 2443 JSF's wil aanschaffen. Nederland tekende eerder dit jaar een order voor acht JSF's. Uiteindelijk wil Nederland 37 toestellen bezitten. Naast Nederland hebben ook Denemarken, Australië en Groot-Brittannië al bestellingen geplaatst.

Kopzorgen VS

In de Verenigde Staten bestaan, net als in Nederland, al langer zorgen over de rijzende kosten van de F-35, zoals de JSF ook wel genoemd wordt. John McCain, voorzitter van de senaatscommissie voor de strijdkrachten in de Verenigde Staten, is een bekend criticus. Naast het financiële plaatje zorgen ook het herhaald uitstellen van de levering en problematische testvluchten voor kopzorgen.

Sinds vorige maand mogen in de Verenigde Staten bijvoorbeeld geen piloten die zwaarder zijn dan 63 kilo vliegen in de F-35, omdat er problemen zijn met de schietstoel. McCain wil nu dat de Verenigde Staten nog eens kritisch kijken naar het beloofde aantal afnames van 2443 toestellen.

Mochten de Verenigde Staten besluiten minder toestellen te kopen, dan kunnen de kosten per JSF-toestel nog verder oplopen. En dat terwijl de kosten sowieso al jaren stijgen. In 2001 kostte een JSF nog 37 miljoen euro per stuk, nu is dat bedrag al opgelopen tot 77 miljoen. Volgens JSF-kenner Johan Boeder is dat dan ook nog de kale kostprijs, zonder motor of systemen, zegt hij tegen nieuwszender BNR. Vanwege de stijgende kosten en de kans dat meer landen uit de JSF-order stappen, verwacht Boeder dat ook Nederland minder dan 37 toestellen aan zal schaffen.

John McCain levert felle kritiek op de JSF.Beeld AP

JSF in Nederland

Dat Nederland net als Canada helemaal afziet van de aanschaf van de JSF, zit er echter niet in. Minister van Defensie Hennis-Plasschaert heeft in september nog gezegd dat er in het dossier-JSF een 'point of no return' is bereikt.

In september kon het kabinet ook al op een fikse JSF-tegenvaller rekenen. Toen bleek dat de aanschaf van de F-35 mogelijk een half miljard euro duurder uitvalt wegens de hogere dollarkoers. Het project ging volgens de nieuwe raming ruim 5,2 miljard euro kosten, een verschil van 550 miljoen met eerdere ramingen.

De Joint Strike Fighter is een gevoelig dossier in politiek Den Haag. Na jaren van debatten hakte het kabinet in september 2013 de knoop door. Vooral in regeringspartij PvdA was het toestel lang een heet hangijzer. De sociaaldemocraten hebben uiteindelijk gekozen voor de F-35, maar waren ook lang tegen. De eerste toestellen zullen in 2019 worden geleverd. In 2024 moet het nieuwe toestel volledig zijn ingevoerd.

Minister Jeanine Hennis van Defensie.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden