Joyce Sylvester: Een betrokken rolmodel van ijzer

Volgende week zit het waarnemend burgemeesterschap van Anna Paulowna erop voor Joyce Sylvester. Ze was de enige zwarte vrouw in die functie. ‘Ik wil vooral niet die witte raaf blijven.’

Ze heeft veel in ‘mannenwerelden’ gewerkt en misschien maakte die omstandigheid dat Joyce Sylvester (43) nooit zo ‘bezig is geweest’ met geslacht en kleur. ‘Ja, ik ben vrouw en heb een kleurtje. Nou en?’ Ze is in Amsterdam geboren en heeft zich nooit ‘allochtoon’ gevoeld – waar dat begrip ook precies voor moge staan.

‘Ik ondervond nooit belemmeringen van mijn geslacht en kleur.’ Toen ze gedurende haar studie als sportjournaliste bij Het Parool werkte, kreeg ze tijdens een boksgala te horen dat het niet de bedoeling was dat vrouwen op de eerste rij gingen zitten. ‘Nou, dan ging ik op de tweede rij zitten.’

Vrouwen en allochtonen
Zo’n discussie over de wenselijkheid dat meer vrouwen en allochtonen in het openbaar bestuur actief moeten zijn (om dat te bereiken heeft verantwoordelijk minister Guusje ter Horst vorig jaar een groepje scouts ingesteld) ging veelal aan haar voorbij. In de toon van die voortdurende discussie zat iets vermoeiends, vond ze. Dr. Joyce Sylvester (politicologie, communicatiewetenschappen) had nooit zoveel op met het beklemtonen van het ‘anders’ zijn.

Nu haar acht maanden in het openbaar bestuur erop zitten, zijn de standpunten enigszins bijgesteld. Als waarnemend burgemeester van het Noord-Hollandse Anna Paulowna ervoer ze dat geslacht en kleur er kennelijk wél toe doen. ‘Dat vang je dan op, geluiden uit je eigen ambtelijke apparaat. Je ontsnapt niet aan de voorbeeldfunctie.’

Het enkele feit dat ze de enige, donkere vrouwelijke burgemeester van Nederland is, maakt haar ook bijzonder. ‘Toen ik net was benoemd, wilde zo ongeveer de hele Nederlandse pers mij spreken. Ik heb dat afgewimpeld. Wat had ik te melden?’

Burgermeesterschap
Volgende week loopt het waarnemend burgermeesterschap ten einde (op 2 juni wordt Hans van den Doel als nieuwe burgemeester geïnstalleerd) en gelouterd door ervaringen ‘bekent’ Sylvester dat ze nu een pleitbezorger is van meer diversiteit in het openbaar bestuur. Lachend: ‘Laat ik vooral niet die witte raaf blijven.’ Nu zegt ze dat ze het eigenlijk ‘genant’ vindt dat ze uniek is. Want vrouw zijn én een kleurtje hebben maakt hoe dan ook iets los, ondervond ze.

‘Bij een naturalisatieplechtigheid op het gemeentehuis had ik voor een driejarig jongetje een tractor laten kopen. Zijn moeder is Afrikaans, de vader is van hier. Dat jongetje had geen idee waar het allemaal om ging maar toen hij die tractor zag kreeg hij ogen op schoteltjes. Hij sprong in mijn armen. Toen ik de foto in de plaatselijke pers terugzag, dacht ik: zo’n kereltje zal niet zo makkelijk in de armen van een deftige witte meneer springen.’

En hoe ze het ook wendt of keert, ze heeft nu eenmaal een kleurtje en daar herinnert de ‘omgeving’ haar wel aan. Toen ze op het station van Anna Paulowna Sinterklaas en Zwarte Pieten ontving, was dat kennelijk tegen het zere been van zekeren. ‘Kreeg ik boze mailtjes. Daar hoort een allochtoon niet aan mee te doen. Kom zeg, het is een volksfeest.’

Joyce Juanita Sylvester (19 september 1965, Amsterdam) laat zich niet zo gauw de les lezen, zeggen mensen die haar goed kennen. Toen schoolvriendinnetjes wel een vwo-advies kregen en zij niet kwam ze in opstand. Ze ging naar het Pieter Nieuwland College. En naar de universiteit, waar ze twee studies volgde.

‘Met Joyce valt niet te spotten, ze is heel direct en kan goed voor zichzelf opkomen’, zegt vriendin Jesse Bos die Sylvester in haar studietijd leerde kennen. Sylvester is geen ‘zeurderig type’, zegt Bos, PvdA-raadslid in Amsterdam. ‘In Surinaamse kringen kom je nog vaak mensen tegen die graag de slachtofferrol spelen. Daar heeft Joyce helemaal niets mee.’ Het strijdbare wordt misschien wel het best geïllustreerd door wat Sylvester zelf als slachtoffer van een treinongeval is overkomen, vindt Bos.

Zwaar treinongeval
In 1992 overleefde Sylvester in Hoofddorp een zwaar treinongeval. Daarbij kwamen vijf passagiers om het leven. Ze zaten allen bij Sylvester in de coupé. Zelf raakte ze zwaar gewond, werd een tijd in coma gehouden, werd zes maal geopereerd en de vooruitzichten waren slecht. Bos: ‘Je hoort haar er nooit over klagen, maar dat ongeluk heeft er flink op ingehakt. Nog jaren later moesten tenen weer worden gebroken om recht te worden gezet. Ze is letterlijk een vrouw van ijzer.’

Het ongeval maakte dat Sylvester, toen werkzaam bij het ministerie van Verkeer en Waterstaat, het op werkgebied dichter bij huis zocht. Ze belandde in de Stopera, als stafmedewerkster bij het bureau van de gemeentesecretaris. Dat leidde tot hernieuwde kennismaking met Ed van Thijn, toen burgemeester.

In diens ambtswoning aan de Herengracht was Sylvester bij wijze van spreken kind aan huis. Haar moeder was jarenlang kamerbewaarster van de burgemeester. ‘Mijn ouders woonden onder de ambtswoning. Ikzelf was toen net uit huis. Je pakt er natuurlijk dingen van mee.’

Ze werd in 1985 lid van de PvdA maar een politieke functie of een bestuurlijke functie bij de overheid bleef lang uit het zicht. Haar zakelijke inslag paste meer bij het bedrijfsleven. Als consultant en zelfstandig ondernemer begeleidde ze privatiseringen, het onderwerp waarop ze promoveerde. Als directeur van Spirit Organisatieadvies BV bracht ze managers in contact met bomen.

‘Ja, dat lijkt helemaal niet bij haar te passen, dat zweverige’, zegt vriendin Jesse Bos, ‘maar ook daarin schuilt een rationele component. Systematisch gaat ze het rijtje af van wat allemaal van invloed is op het nemen van beslissingen. Ze is ook heel bewust op zoek gegaan naar een soort tegenwicht voor haar eigen rationaliteit.’

Kennis
Tijdens zo’n cursus maakte de burgemeester van Naarden (haar huidige woonplaats) voor het eerst uitgebreider kennis met Joyce Sylvester. Nu zijn Peter Rehwinkel en Sylvester, behalve partijgenoot en burgemeester, ook collega’s in de Eerste Kamer.

Het eerste contact als collega-senatoren verliep nogal bijzonder, vertelt Rehwinkel. Joyce Sylvester was al senator sinds 2003, dreigde bij de verkiezingen van 2007 buiten de boot te vallen, maar behield haar zetel dankzij voorkeurstemmen. Dat laatste werd in de PvdA niet door iedereen gewaardeerd: over de verkiezing van senatoren worden door de partij afspraken gemaakt, persoonlijke campagnes worden als ongepast beschouwd.

Rehwinkel: ‘Ik weet nog dat we in de zomer van 2007 op een prachtige avond ergens in een donker kamertje bijeen kwamen, als nieuwe fractie. Joyce was gevraagd daar niet bij aanwezig te zijn. Er zijn toen wel wat grote woorden gebruikt. Die actie van Joyce heeft wonden geslagen.’

Niet dat Rehwinkel denkt dat dit incident een verdere bestuurlijke loopbaan van Sylvester in de weg zal staan. ‘Je moet worden beoordeelt op je kwaliteiten. Ik begrijp dat ze het goed doet als burgemeester. En ik vind het ook wel relevant dat er meer vrouwen en allochtonen tot dit ambt toetreden. Het is toch nog te veel een wit mannenbolwerk.’

Uit Anna Paulowna komen louter enthousiaste geluiden over hoe de waarnemend burgemeester het heeft gedaan. In de ‘witte’ gemeente in de Kop van Noord-Holland maakte de donkere burgemeester een verpletterende entree, herinnert VVD-fractievoorzitter Theo Mesters zich.

‘In oktober vorig jaar werd onze regio getroffen door enorme wateroverlast. Joyce kwam zondag vanuit Naarden naar Anna Paulowna en ging onmiddellijk boeren af om te vragen of ze iets kon betekenen. Moet je je voorstellen: zondagavond, plensbuien en daar belt die donkere mevrouw bij de bollenboer aan. Mooi dat ze via het waterschap extra pompen heeft kunnen regelen.’

Meskers vindt dat Sylvester ‘geboren is voor dit ambt. Ze is echt een mensenmens, straalt een groot gevoel van sociale betrokkenheid uit. Ze is heel direct en open, dat waarderen mensen.’

Surinaamse eigenschap
Vriendin Jesse Bos zegt dat dat ‘directe’ en ‘opene’ een Surinaamse eigenschap is. ‘Voor die gemeenschap kan ze echt een rolmodel zijn. Een politiek dier is ze niet, meer een bestuurder. Reken maar dat Pierre Heijnen (burgemeesterslobbyist van de PvdA in de Kamer) haar in de gaten houdt.’

Roy Ho Ten Soeng, van Chinees-Surinaamse komaf, is oud-burgemeester van Venhuizen en Medemblik. Sinds driekwart jaar houdt hij zich bezig met het scouten van allochtone en vrouwelijke burgemeesterkandidaten. ‘Drenthe, Overijssel, Zeeland, die hebben geen enkele vrouwelijke burgemeester! Ik heb inmiddels zowat alle minderhedenorganisaties aangeschreven, want natuurlijk zijn er binnen die groeperingen ook bestuurlijke talenten.’

Met een knipoog naar het indrukwekkende cv van Joyce Sylvester zegt Ho Ten Soeng: ‘Netwerken, netwerken, netwerken, daar gaat het om. Je moet laten zien wat je in je mars hebt. Ik denk dat mevrouw Sylvester dat goed heeft begrepen.’

Raadslid Jacint van Zaal uit Anna Paulowna: ‘Na de raadsvergadering praten we altijd een beetje na met een glaasje erbij. Joyce kan heerlijk koken. Komt ze met geweldige Surinaamse hapjes aanzetten! Waar vind je zo’n burgemeester?’

Joyce Sylvester. (Guus Dubbelman/ de Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.