Journalistiek bedrijven in landen waar dood of straf dreigt

Arnold Karskens bepleit journalistieke objectiviteit. De vraag is of dat ook kan in Turkije, in tijden van Ebru Umar.

Journaliste Fidan Ekiz. Beeld anp

Barack Obama sloot zijn laatste Correspondents' Dinner-toespraak zaterdagavond af met serieuze woorden aan het adres van zijn hooggeëerde journalistenpubliek. Zonder grappen benadrukte hij het belang van persvrijheid voor een democratische samenleving, in een tijd waarin het recht op vrije nieuwsgaring elders in de wereld nog altijd straal wordt genegeerd. 'Pal staan voor wat waar is, vereist van jullie niet je objectiviteit te verliezen', zei hij. 'Sterker nog, het is de kern van goede journalistiek.'

Het was aan het einde van de week waarin oorlogsverslaggever Arnold Karskens zich begaf naar 'slagveld Pauw' - zijn woorden, op Twitter - om een deel van de beroepsgroep af te knallen. Aan de talkshowtafel ging hij in debat met Wouke van Scherrenburg en Frits Wester over zijn boek Journalist te koop. Daarmee haalt hij uit naar gemakszuchtige, gezagstrouwe en vooringenomen journalisten die in zijn ogen het vak bedreigen.

'De journalistiek verloedert zo dat ook de democratie verloedert. Dat laat ik niet zomaar gebeuren', zei Karskens twee dagen eerder in een interview met deze krant. Ja, desgevraagd wilde hij zich best uitroepen tot de beste oorlogsjournalist van Nederland. Waren alle verslaggevers maar zo onafhankelijk en vrijgevochten als hij. Híj werkt tenminste nooit embedded, want, zo stelde Karskens, het is principieel fout je te laten censureren door de macht die je controleert. 'Een goed verhaal is je leven waard, dat is de instelling die je moet hebben.'

Maar wat als je journalist bent in bijvoorbeeld Turkije, waar je wordt geacht armpje te drukken met president Erdogan en een social-mediateam klaar zit om het vrije woord aan zijn zwaard te rijgen? Dan ligt het ingewikkelder, liet Fidan Ekiz zondagavond zien. In de zesdelige documentaireserie De Pen & het zwaard (VARA) onderzoekt Ekiz hoe het is om journalistiek te bedrijven in landen waar dood of straf dreigt voor wie schrijft wat de grote baas liever niet leest.

De eerste aflevering had als decor Turkije, actueler kan niet in tijden van Ebru Umar. Ekiz bezocht er kranten- en tv-redacties en sprak met journalisten die ontslagen werden omdat ze weigerden Erdogan naar de mond te tikken. Erdal Balci, voormalig Turkije-correspondent van dagblad Trouw, dacht het land naar de Europese Unie te schrijven, vertelde hij haar. Nu stopt hij en keert hij met zijn gezin terug naar Nederland. 'Ik heb geen zin om dit land nu naar het fascisme te schrijven.' Balci voelt zich bedrogen; zijn grote liefde voor het land is door de politieke ontwikkelingen bekoeld.

De meeste Turkse journalisten zijn niet objectief, concludeerde Ekiz na veertig boeiende minuten. Ze opereren vanuit een ideologie, zijn allemaal enigszins activistisch. Maar hoe erg is dat nu helemaal, vroeg ze zich af. 'De verhalen van het leed en het onrecht in Turkije moeten worden verteld. Iedereen die ik sprak, probeert dat op zijn eigen manier. Allemaal zijn ze gekleurd, maar vaak zijn ze ook integer.'

Zolang ze maar niet gezagstrouw zijn, toch Karskens?

V's televisierecensententeam bestaat uit Julien Althuisius, Hanna Bervoets, Frank Heinen, Haro Kraak en, deze week, Gidi Heesakkers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden