Journalisten zijn zombies

Op veel redacties zullen komende tijd de lichten doven. Journalisten worden overbodig, burgers maken zelf wel uit hoe ze aan informatie komen....

Lezer, kijker, luisteraar, het is maar dat u het weet, de journalist sterft weldra uit. Of nee, maakt u daar maar van: wordt met acute uitroeiing bedreigd. En dat gaat sneller, doeltreffender en massaler dan het geval is bij het verdwijnen van het regenwoud, de hoefsmid, de Stellendamse garnaal, de korenwolf en de pandabeer. Zij die afscheid moeten nemen, groeten u dus.

Aanwijzingen dat het einde nabij is, zijn er volop natuurlijk - vooropgesteld dat er heel af en toe nog zo'n aanwijzing uit het publieke domein tot uw privé-netwerk kan doordringen. Kaalslag bij de televisie, waarvan in 2006 om te beginnen de verslaggevers en redacteuren van een serieuze rubriek als Netwerk het slachtoffer lijken te worden. Drastische bezuinigingen bij de radio, waar de zender 747AM dit jaar eveneens grotendeels wordt onttakeld. Dramatische oplagedalingen bij de regionale en landelijke kranten. De buitenlandse correspondenten van De Telegraaf werden onlangs al van hun post teruggeroepen, nu 'de markt' aan hun berichtgeving geen boodschap meer heeft.

Richtingenstrijd ook binnen media-organisaties zelf, waarbij journalisten om tot voor kort nog onbestaanbare redenen ineens ook aan het kortste eind trekken. Zo is het medewerkers van de nieuwe omroep Llink door hun bestuur ontraden om in hun reportages en praatprogramma's hoor en wederhoor toe passen, aangezien 'niemand' tegenwoordig nog op zo'n gruwelijk ouderwets journalistiek principe zit te wachten.

Dat is vanzelfsprekend dure propagandatijd verdoen en dus niet in het belang van activistische single issue-organisaties als Wakker Dier, Kritisch Faunabeheer en de vegetariërsbond, waarvan de leden een dikke vertegenwoordigende vinger in de pap hebben in het gesubsidieerd uitnutten van de zendmachtiging van Llink. Je kunt het ze niet eens kwalijk nemen, want Medy van der Laan zelf wil immers dat de publieke omroep een biobak wordt van meningen en meninkjes, van preken voor eigen parochie met de bijbehorende enkelspoors opinievorming. En als je ze de benodigde lucht daarvoor niet geeft, zit je dadelijk met een land vol Volkertjes.

Bij andere publieke omroepen leeft nadrukkelijk het plan om informatie-overdracht voortaan via bijvoorbeeld infotainment of drama te laten verlopen, omdat traditionele journalistiek inmiddels te kostbaar zou zijn geworden en te lage kijkcijfers oplevert om dat deel van hun - mede door de overheid, en dus door kijkers bekostigde - taak nog voor eigen rekening te willen nemen. Onder andere het succesvolle Eyeworks van

Reinout Oerlemans vaart er wel bij: elke omroep betrekt wel een 'nationale test' of soortgelijke 'newsy' formats bij zijn firma.

Afgezien van een paar van de school voor de journalistiek betrokken jongens en meiskes die wat productie en telefoontjes kunnen plegen, hoeven dergelijke programma's weinig geld en knowhow te kosten. Je laat per slot van rekening een zaal vol moeders, hulpverleners en Bekende Nederlanders een uurtje voor de camera met elkaar babbelen en je hebt een complete 'thema-avond' over opvoeding. Internetpaneltje en een peilinkje van Maurice de Hond erbij - en huppekee: een week werk voor een kundige ploeg tv-journalisten is volstrekt overbodig gemaakt. De leegloop bij Netwerk is intussen al in volle gang; de dagelijkse uitzendingen worden houtje-touwtje aan elkaar geknoopt met bijdragen van inderhaast ingeschakelde freelancers.

In alle media zal op korte of langere termijn wel ergens het licht op een redactie uit moeten, nu het beroep door de in de VS werkzame Nederlandse universitair docent Mark Deuze vorige week onomwonden tot een 'zombie'-vak werd verklaard. Als deskundige op het gebied van nieuwe media liet Deuze vorige week op www.denieuwereporter.nl en de VPRO-radio weten dat nu vooral de burger zelf wel uitmaakt hoe hij aan zijn informatie komt.

Waarbij de parameter dat die informatie betrouwbaar moet zijn absoluut geen rol meer speelt, aldus Deuze. 'Dat is een van de mooie idealen die de journalistiek nog claimt', zei hij in De ochtenden, 'maar het is voor jongeren niet meer interessant of informatie geloofwaardig is of niet.' Liever niet zelfs, zo werd uit zijn betoog duidelijk. De associatie dat betrouwbaarheid per definitie een kenmerk is van ouwe lullen die het denken beter te weten, is gauw gemaakt en dan krijg je direct de rug toegekeerd. 'Mensen geloven niet meer in de expert die hun vertelt hoe alles zit.' De nog jonge aan het Department of Telecommunications in Indiana docerende wetenschapper merkt het ook in zijn colleges: ze worden door zijn eigen studenten maar nauwelijks bezocht. Ze zoeken het thuis allemaal liever zelf uit op internet en in hun persoonlijke virtuele netwerk.

Nog een kleine geruststelling dus: tegelijk met dat van de journalist lijkt ook het laatste uurtje voor collega-zombies als

universiteitsprofessoren te hebben geslagen. Wie of wat komt ervoor in de plaats? Deuze ziet in elk geval voor journalisten alleen nog een restje toekomst weggelegd als ze bereid zijn het domein van de nieuwsgaring te delen met podcasters en bloggers.

Bij de gratie van dergelijke 'prosumenten' (consumenten die behalve ontvanger ook zender van data zijn) is het allicht denkbaar dat de journalistiek nog een poosje in de nieuwsdistributie kan meehobbelen. Het Dagblad van het Noorden experimenteert daarom met nieuwslokaal.net, het AD opende onlangs de online-rubriek Uw nieuws, en ook de Volkskrant biedt op zijn website onderdak aan prosumenten die in de nieuwe 'redactionele samenleving' willen participeren. Om maar enkele wanhopig door de antieke media in de vijver van het Monster van Blog Ness geworpen steentjes bij elkaar op te tellen.

Hoe dit allemaal moet aflopen? Nou, sorry, tijd en ruimte om meer content aan deze analyse te besteden, ontbreken bij de eigenaar van deze eenmans-prosumer BV. Leest u vooral verder op de blog.

PS'je nog: niet alle informatie in bovenstaande regels is even objectief en journalistiek betrouwbaar! Moet kunnen. Toch?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden