Journalisten worden actievoerders: manifest tegen schuldenindustrie

'De overheid is de onredelijkste eiser'

Documentairemakers en journalisten mogen ook best activisten zijn, vindt het trio achter een manifest met vijf aanbevelingen naar aanleiding van de serie Schuldig. 'Als je ziet dat iets niet deugt, dan ga je er wat aan doen.'

Ester Gould (links), Sarah Sylbing en Jesse Frederik. Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

Met hun documentaireserie Schuldig wonnen Sarah Sylbing en Ester Gould de Nipkowschijf en werden ze verkozen tot journalisten van het jaar. Bijna een miljoen kijkers volgden eind vorig jaar in zes afleveringen het wel en wee van een aantal bewoners van Amsterdam-Noord met forse schulden. Niet alleen het aantal kijkers was ongekend groot voor dit genre, ook bracht de reeks de discussie over de schulden-problematiek weer op gang.

Dat is niet genoeg, vinden de makers. Met journalist Jesse Frederik van het journalistieke platform De Correspondent voeren ze deze week actie met hun manifest Schuldvrij, met vijf aanbevelingen aan de landelijke politiek.

'Wij wilden meer doen dan een serie maken waar mensen naar kijken en iets van vinden', zegt Sylbing. 'Als er niet echt iets door verandert, voelt het onbevredigend.'

Gould: 'Wij laten zien dat de schuldenindustrie niet klopt. Schulden groeien door rentes en boetes uit tot astronomische bedragen, waardoor mensen steeds dieper in de problemen komen. Eigenlijk had ik gehoopt, misschien wel gedacht, dat de beleidsmakers in Den Haag na het kijken van onze serie zouden denken: dit is ziek, hier gaan we wat aan doen. Maar dat was niet zo. Veel mensen zijn het met ons eens, maar er gebeurt te weinig om dit te veranderen.'

Sylbing: 'Het is ook een mentaliteitsprobleem. De opvatting dat mensen met schulden moeten boeten, wordt breed gedeeld. Wij willen die mentaliteit veranderen. Het hele systeem moet op de schop.'

Zijn jullie van documentairemakers en journalisten veranderd in activisten?

'Sylbing: 'Ik begrijp niet zo goed waarom dat gescheiden rollen zouden moeten zijn. Als je ziet dat iets niet deugt, dan ga je er wat aan doen.'

Frederik: 'Het valt me op dat alleen journalisten hiernaar vragen. Onder mijn gepubliceerde stukken laten lezers vaak opmerkingen achter als: 'Oké, dit klopt zo niet, maar wat nu?' Het is toch niet zo dat journalisten alleen een diagnose mogen stellen en dan verder niets mogen doen?'

Gould: 'Onze serie was niet activistisch. Maar het liet wel het geldverslindende circus zien van incassobureaus, deurwaarders en schuldhulpverleners. Het is ook niet doelmatig, als soms tien deurwaarders achter iemand aanzitten die geen geld heeft. De journalistieke hoor- en wederhoor lijkt soms een smoes om geen kant te hoeven kiezen. Dan zegt de schuldenaar: 'Het is vreselijk, ik ben murw geslagen.' Daarna vertelt een deurwaarder hoe hij het ziet. En dan moet de kijker maar begrijpen hoe het zit.'

Zijn jullie blij dat schulden een thema in het regeerakkoord is?

Sylbing: 'Fijn dat het erin staat, bijvoorbeeld dat er een register komt voor incassobureaus, maar verder is het is wat vaag en summier. Het kan blijven hangen in goede bedoelingen.'

Frederik: 'Er lijkt iets te kantelen, maar te langzaam. Bijvoorbeeld dat overheidsinstanties als het Centraal Justitieel Incassobureau het nu mogelijk maken in termijnen te betalen, wat eigenlijk logisch zou moeten zijn. De overheid is nog steeds de grootste en in onze ogen meest onredelijke schuldeiser.'

Wat gaan jullie deze week doen?

Frederik: 'Maandag zetten wij het manifest op de site van De Correspondent. Mensen kunnen de petitie ondertekenen. En we vragen mensen met schulden ons foto's te sturen van hun schuldenpost. Daarvan gaan we een mooi beeldverhaal maken. Ook gaan kunstenaars ermee aan de slag.'

Sylbing: 'We willen zo veel mogelijk reuring maken. Elke dag plaatsen we ook een filmpje op de site van De Correspondent.'

Wat hopen jullie te bereiken?

'Frederik: 'Natuurlijk dat we alle vijf punten binnenhalen.'

Gould: 'Sommige partijen vinden onze toon te fel, als wij bijvoorbeeld de overheid omschrijven als een meedogenloze incassomachine. Maar anders krijg je weer zo'n veertig pagina's tellend ambtelijk document dat niemand leest.'

Sylbing: 'Wij voelen dat de tijd rijp is, iedereen vindt dat het tijd is voor verandering.'


De vijf punten  van het manifest

- De overheid moet ophouden de problemen van schuldenaren te vergroten door boetes op te leggen als mensen hun verkeersboete of zorgverzekering niet kunnen betalen. Ook het toeslagensysteem vergroot de problemen.

- Incassobureaus die de wet overtreden door te hoge kosten te berekenen moeten worden aangepakt.

- Er moet maar één deurwaarder per gezin langskomen, en niet zoals nu soms tien, bij iemand bij wie weinig te halen is.

- Laat deurwaarders, schuldhulpverleners en de schuldsanering meer samenwerken. Dat de deurwaarder die de zoveelste brief komt bezorgen, vraagt: kan ik u misschien helpen?

- Bied meer mensen een perspectief op een schuldenvrij bestaan, door meer mensen toe te laten tot de schuldsanering.

Het hele manifest is te lezen op decorrespondent.nl

Reacties: 'Jammer dat ze na het regeerakkoord komen'

Lector schulden en incasso Nadja Jungmann van de Hogeschool Utrecht: 'Deze punten zijn niet nieuw. Ik deel de frustratie met de opstellers van het manifest dat veel zaken nog niet zijn geregeld om de schuldenproblematiek te verkleinen. Het is jammer dat ze met hun manifest komen na de presentatie van het regeerakkoord. Waren ze eerder geweest, dan waren ze misschien invloedrijker. Maar hulde dat ze niet stoppen bij de documentaire, dat ze zich deze problematiek zo aantrekken.'

Wilbert van de Donk, voorzitter van de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders: 'In onze optiek liggen de zaken iets genuanceerder. De gerechtsdeurwaarders hebben in 2015 een digitaal beslagregister ontwikkeld om te voorkomen dat schuldeisers verdergaande maatregelen nemen die kostenverhogend werken. Dit register voorkomt nu juist de gestapelde beslaglegging.'

Het nieuwe kabinet: In het regeerakkoord spreekt het nieuwe kabinet de ambitie uit om het aantal mensen met problematische schulden terug dringen en mensen met schulden effectiever te helpen. 'De overheid heeft als schuldeiser een bijzondere verantwoordelijkheid om onnodige vergroting van schulden te voorkomen. De overheid dient de beslagvrije voet (het bestaansminimum, red.) te respecteren. De stapeling van boetes vanwege te laat betalen en bestuursrechtelijke premies wordt gemaximeerd. Mogelijkheden voor betalingsregelingen worden uitgebreid. Er komt een incassoregister waarin incassobureaus worden opgenomen die voldoen aan eisen met betrekking tot oprichting, bedrijfsvoering en opleiding. Indien een incassobureau te vaak de fout in gaat, wordt het beboet en verliest het de registratie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.