Journalisten vissen wel erg veel uit eigen vijver

De blik van journalisten reikt soms niet veel verder dan de eigen kring. Waar is nog een zuivere registratie van de werkelijkheid te vinden?

Matthijs van Nieuwkerk en Marc-Marie Huijbregts tijdens de opnames van de speciale jubileumeditie van De Wereld Draait Door.Beeld anp

Lekker lezen: vier modeliefhebbers vertellen in de glossy Elle van deze maand over hun herinneringen en mijmeringen bij bepaalde kledingstukken. Hé, wat toevallig: drie van de vier opgevoerde voorbeelden zijn werkzaam in de mediawereld. Twee van hen zijn 'communicatiemedewerker' (bij het Mondriaan Fonds en Studio Roosegaarde), een ander is freelancemoderedacteur.

Kan. Maar dat is gek: in vrouwenweekblad Viva vertellen vijf 'fashionista's' over hun 'schoenentic'. De een werkt in de reclamewereld, de ander is freelancetekstschrijver, we zien een fotograaf en coördinator publieksservice (bij Artis).

Het is natuurlijk mogelijk dat het mediakringetje een stuk hipper is dan de rest van de wereld. Maar het zou ook kunnen dat de blik van journalisten en media soms niet veel verder reikt dan de eigen kring. Want het komt wel erg vaak voor. In maandblad Jan een aangrijpend relaas van Andrea en haar man Jan-Aernout, wier beide kinderen doodziek zijn. Hij is copywriter. En in Linda van deze maand: het relaas van Judith (57), die na 35 jaar een jeugdliefde terugvond. Je voelt hem al aankomen: Judith is journalist.

Is dat erg? Zolang het fenomeen beperkt blijft tot de softe journalistiek van infotainment, valt het allemaal wel mee. Je mag hopen dat de opgevoerde voorbeelden in elk geval werkelijk bestaan. Maar het fenomeen is door de hele mediawereld heen te zien.

Zoals de tafels van talkshows op televisie elke avond op z'n minst voor een kwart zijn gevuld met gasten uit de televisiewereld, zo hecht de individuele journalist (ook maar een mens) het meest aan wie en wat hij/zij al kent. Wie zelf uit de mediawereld afkomstig is, heeft er ook makkelijker toegang toe.

Wie een béétje weet hoe de hazen lopen in het mediaveld (en zo moeilijk is dat niet te zien), ziet de parallelle paadjes waarop ze samen oplopen en de kruispunten waarop ze elkaar ontmoeten.

Er moet een metersbreed organogram te maken zijn van de mediawereld, het zou een kunstwerk kunnen zijn op een lange muur van een museum. Het beeld zou een hallucinerend tafereel opleveren van kleurige cirkels, groot en klein, vol overlappingen. Het planetenstelsel is verbonden met tal van lijntjes; dunne, dikke, zichtbaar en onzichtbaar - de kettinkjes en ketenen van de roem en media-aandacht.

Geheim is dat lang niet altijd. De presentator van die ene talkshow twittert vrolijk over de verjaardagsfeestjes en oudejaarsetentjes die hij heeft met gasten die keer op keer opduiken in zijn programma.

Soms is meer achtergrondkennis nodig om de lijntjes te zien. De musicalwereld, verklonken met de pr-molen van Albert Verlinde en Joop van den Ende - dat is nog redelijk herleidbaar. Er bestaan ook professionele netwerkjes, die bijvoorbeeld dicteren dat RTL-programma's een carrousel zijn voor sterren uit eigen stal. Dat tv-gasten goede kennissen of zelfs vrienden zijn uit een eerdere functie of een gezamenlijk project, dat kan iedereen zien. Er zijn banden waar het persoonlijke en professionele hand in hand gaan, en er zijn - het kan niet anders - banden waar het persoonlijke lijkt te prevaleren.

Joop van den Ende (R) en Albert Verlinde na de persconferentie waarin ze aankondigen dat hun theaterondernemingen gaan fuseren.Beeld anp

Allemaal menselijk; journalistiek is geen wetenschap. Maar de voorbeelden illustreren hoe mensen uit de mediakring model staan voor het hele leven. Wat een zuivere registratie van de werkelijkheid tracht te zijn, is dan in wezen weinig meer dan een weergave van de eigen perceptie en het eigen blikveld. Een deelwerkelijkheid - de bubbel, zoals dat sinds kort heet. Dat 'de journalistiek' de Brexit en de overwinning van Trump niet had zien aankomen, zou wel eens te wijten kunnen zijn aan het ontbreken aan oog voor een andere werkelijkheid.

'Veel journalisten zijn helemaal niet nieuwsgierig', luidt de kop boven een artikel in HP/De Tijd van deze maand. Het is een quote van presentator Rick Nieman, die er samen met Bert Wagendorp en Jeroen Smit vrolijk op los sombert over de toestand van de journalistiek. Ze hadden het niet over de hier beschreven trend, maar over de complexiteit van 'de waarheid'; het heerst, kennelijk.

Er is vaak onderzoek gedan naar het vizier van 'de media'. Vrouwen komen minder vaak op tv dan mannen. Het Commissariaat van de Media stelde vast dat hun aandeel bij de publieke omroep tussen 2010 en 2015 zelfs was gedaald, tot 35,4 procent. De publieke omroep liet in de aanloop naar de verkiezingen meer linkse dan rechtse politici zien, zo liet actualiteitenprogramma Brandpunt onderzoeken. 'De tv-held is wit, Randstedeling, hetero en meestal politieman', luidde de kern van een eigen onderzoekje van de Volkskrant onlangs.

Dat laatste ging over drama. Fictie.

Hier gaat het over werkelijkheid; althans: de weergave daarvan. Dit steekproefje bevestigt het vermoeden dat een deel van de journalistiek die werkelijkheid opmerkelijk vaak natekent naar het oppervlaktewater van de eigen vijver. Wat die onderlinge banden uit het warme wereldje betekenen voor de representatie in de media, is interessant voer voor discussie. Zoals het meeste onderzoek concludeert: nader onderzoek is dringend gewenst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden