Journalisten vervolgd, neonazi's niet

PROCES EENVANDAAG

Op 9 februari begint in Eschweiler bij Aken een proces over een relatief onschuldig delict: schending van de privacy. Twee journalisten van het tv-programma EenVandaag, Jan Ponsen en Jelle Visser, moeten zich verantwoorden omdat ze anderhalf jaar geleden een oude man in een bejaardenhuis hebben opgezocht en daarvan stiekem opnamen hebben gemaakt.


Volgens paragraaf 201a van het Duitse Wetboek van Strafrecht kan degene die 'van een andere persoon die zich in een woning of een tegen inkijk beschutte ruimte bevindt, onbevoegd beeldopnamen vervaardigt of verzendt en daarmee diens hoogstpersoonlijke levenssfeer schendt' met maximaal een jaar cel worden bestraft.


Of de 'benadeelde' als getuige optreedt, is onduidelijk, want het is een oude man met een zwakke gezondheid. Hij verblijft in de ziekenboeg van een gevangenis: Heinrich Boere (90), levenslang veroordeeld voor een drievoudige moord.


Dat ook een moordenaar rechten heeft, staat niet ter discussie. Het gaat hier om de vraag 'welke delicten de Duitse justitie vervolgt en welke niet', zoals het opinieweekblad Focus schreef.


Heinrich Boere, in 1921 in Eschweiler geboren als zoon van een Nederlandse vader en een Duitse moeder, groeide op in Nederland. In 1940 meldde hij zich aan voor de Waffen-SS en vocht aan het oostfront. Daarna werd hij ingedeeld in het SS-Sonderkommando onder leiding van de Nederlander Henk Feldmeijer, dat in het bezette Nederland als vergelding voor verzetsaanslagen 'doodvonnissen' op burgers voltrok.


Na de oorlog werd Broere gearresteerd en ter dood veroordeeld. Dit vonnis werd omgezet in levenslang. Maar hij ontsnapte en vluchtte naar zijn geboortestad Eschweiler. Hij werd echter ontdekt en in 1983 verzochten de Nederlandse autoriteiten om zijn uitlevering. De Duitse justitie wees dat verzoek van de hand omdat Boere automatisch de Duitse nationaliteit zou hebben gekregen toen hij lid werd van de Waffen-SS. Duitsland levert geen eigen burgers uit. Vervolgens ging de Duitse justitie hem zelf vervolgen, maar het kwam niet tot een veroordeling omdat de moorden volgens het volkenrecht toegestane represailles zouden zijn geweest.


In de zomer van 2007 werd Boere opnieuw vervolgd. Zijn advocaten deden hun best de rechter te overtuigen dat hij te zwak was om terecht te staan, maar haalden bij het Duitse constitutioneel hof bakzeil. In maart 2010 werd Boere door de rechter in Aken tot levenslang veroordeeld. In december 2011 ging hij de cel in nadat een deskundige had geoordeeld dat hij gezond genoeg was om zijn straf uit te zitten.


De tijd tussen de veroordeling en het begin van zijn celstraf benutte Boere om steeds weer zijn versie van de gebeurtenissen te vertellen: Hij was maar een radertje in de machine en als hij de bevelen niet had uitgevoerd, had dat zijn dood betekend. In het Duits 'Befehlsnotstand'.


De officieren van justitie die de EenVandaag-journalisten Ponsen en Visser vervolgen, beroepen zich op iets gelijksoortigs: het legaliteitsbeginsel, dat in Duitsland justitie verplicht tot vervolging als haar een strafbaar feit bekend wordt. Daarover bestaat geen twijfel. Maar het lijkt alsof er een 'Lex Aachen' bestaat, die het OM voorschrijft in welke gevallen het een zaak krachtig ter hand moet nemen en in welke niet.


Tien jaar geleden richtten leden van de extreem-rechtse Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD) in Aken de 'Kameradschaft Aachener Land' (KAL) op. De officiële start was in 2002, meldt de website van de broederschap. Sindsdien houdt zij zich bezig met 'politieke doelen met volkse perspectieven, ongestructureerd, van Aken tot Düren zonder afgebakende grenzen, tegen het wereldwijde kapitalistische systeem met zijn symptomen en schijndemocratische façades!'


In de stad Hamm hielden de leden een protestmars onder het motto: 'Stop de dood van het Duitse volk!' En: 'Wir lassen uns nicht BRDigen!' ('we laten ons niet onder de zoden stoppen'). Op de site staat: 'De demonstratie kreeg positieve reacties en kon ongehinderd plaatsvinden.'


De binnenlandse veiligheidsdienst besteedde in 2010 in zijn jaarverslag veel aandacht aan de KAL: 'De rechtsextremistische groepering 'Kameradschaft Aachener Land' drukt in de regio Aken/Düren een zwaar stempel op de lokale neonazistische scene en is zeer actief, ook in het openbaar. Vooral de eerste helft van dit jaar waren er in Aken meerdere confrontaties tussen linkse en rechtse activisten. De met opsporing belaste autoriteiten hebben in deze periode vele politiek gemotiveerde delicten geconstateerd, met name mishandeling en vernieling. In de gevallen waarin kon worden vastgesteld wie de verdachten zijn, zijn het personen uit de kringen rond de 'Kameradschaft Aachener Land' (KAL).'


Met die analyse in het achterhoofd is het opmerkelijk dat in de media nauwelijks berichten verschijnen over vervolging of veroordeling van KAL-leden. Blijven de 'politiek gemotiveerde delicten' en de 'mishandelingen en vernielingen' die hun worden toegeschreven onbestraft?


Eind november 2011 berichtte de WDR over het proces tegen een 25-jarig KAL-lid, dat onder meer in 2008 een bierfles kapot sloeg op het hoofd van een politiebeambte en meedeed aan een overval op een linkse demonstratie. En dat waren 'slechts twee vergrijpen uit een hele serie' die de chemisch laborant - die al een strafblad heeft - te laste werden gelegd. Wachtend op de rechtszitting ging hij gewoon door in het vertrouwen dat de rechter bij een eventueel vonnis alle verdachten samen zou veroordelen en hij dus een soort 'kwantumkorting' zou krijgen.


Al in augustus 2010 berichtte het tv-actualiteitenprogramma Report München over 'nachtelijke overvallen, dreigtelefoontjes en mishandelingen' in de streek rond Aken: 'Steeds meer mensen worden door neonazi's geïntimideerd.'


Het lijkt erop dat de Akense neonazi's kat en muis met justitie spelen. Volgens een OM-woordvoerder is het 'lastig' hun misdrijven te vervolgen omdat de KAL geen officiële vereniging is. Hij zegt dat meerdere malen vervolging is ingesteld, wat ook tot veroordelingen heeft geleid, maar hiervan geen overzicht te hebben.


De gemeenteraad van Aken heeft zich op 25 januari unaniem voor een verbod op de KAL uitgesproken. Bijna precies op de dag dat de groepering tien jaar bestond. Maar het blijft bij dit 'krachtige signaal' van de raad, want alleen de minister van Binnenlandse Zaken kan een extremistische groep verbieden.


Als de EenVandaag-journalisten terecht staan wegens schending van de privacy van een drievoudig moordenaar, wordt duidelijk wanneer de Duitse justitie zich sterk maakt voor vervolging en wanneer niet.


Vertaling Thijs Joosten


HENRYK BRODER


is columnist van Die Welt.


Justitie in Aken doet niets tegen neonazi's, maar bij schending van de privacy van een SS-moordenaar komt ze in actie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden