Analyse

Journalisten stapten een digitale CDA-bijeenkomst binnen. Mogen ze dat wel doen?

Journalisten pikten een aantal opvallende nieuwtjes op bij een Zoom-bijeenkomst die volgens het CDA alleen voor leden was. Daar gingen ethische afwegingen aan vooraf, want wanneer kan een journalist onaangekondigd binnenstappen?

CDA-leider Wopke Hoekstra spreekt journalisten maandag toe voor zijn gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Beeld ANP
CDA-leider Wopke Hoekstra spreekt journalisten maandag toe voor zijn gesprek met informateur Mariëtte Hamer.Beeld ANP

‘Er zijn dus nog journalisten CDA-lid. Dat is goed nieuws. Anders heb je die link niet’, aldus CDA-spindoctor Jack de Vries op Twitter. Hij verwijst naar de journalisten van NRC, het Nederlands Dagblad en persbureau ANP die dinsdag aanwezig waren bij een bijeenkomst die alleen bedoeld was voor CDA-leden.

In werkelijkheid kregen de journalisten een link doorgestuurd van een bron, klikten hierop en werden zonder vragen binnengelaten. Vervolgens zaten ze in de videobijeenkomst met 350 CDA’ers. Die was ‘besloten voor leden’, stelde een CDA-woordvoerder op woensdag.

Eenmaal binnen pikten ze onder meer op hoe CDA-leider Wopke Hoekstra sprak over persoonlijke medische gegevens van Pieter Omtzigt, en hoe voorzitter Marnix van Rij vertelde dat het kritische Omtzigt-memo zou zijn gelekt door iemand uit Omtzigts eigen omgeving.

Identificeren

Eind vorig jaar drong Daniël Verlaan, journalist van RTL Nieuws, ook al eens binnen bij een topoverleg van Europese ministers van Defensie. De Nederlandse minister Ank Bijleveld had op Twitter een foto geplaatst waarop het inlogadres en een deel van de pincode zichtbaar was. En in mei 2020 verschenen er pornobeelden en een tekening van een hakenkruis bij een videobijeenkomst van de raad van de gemeente West Betuwe. Geen hack, want de gemeente had de link naar de vergadering zelf openbaar gemaakt.

Een potentiële goudmijn voor journalisten zou je misschien denken, die rondslingerende linkjes. Maar zo simpel is dat niet. Journalisten dienen met open vizier te handelen en moeten zeker niet zomaar inbreken op plekken waar ze niet gewenst zijn. Als ze iemand bevragen, dienen ze zich te identificeren, als wordt gevraagd wie ze zijn ook. Hoe zit dat met de CDA-vergadering, waar maar liefst drie journalisten via een linkje binnenkwamen?

Maatschappelijk belang

Hierover is uitgebreid overlegd met de desbetreffende ANP-journalist, Bauke Schram, en de betrokken chefs, vertelt Freek Staps, hoofdredacteur van het ANP. Allereerst kwam de uitnodiging van binnenuit, daar is dus niet op onrechtmatige manier aan gekomen, legt hij uit. Had Schram zich naar binnen moeten hacken, dan was het een totaal ander verhaal geweest. Het ging niet om een vergadering in kleine kring, maar om een grote bijeenkomst met honderden deelnemers, waaronder gekozen volksvertegenwoordigers.

Of het nou de insteek van de bijeenkomst was of niet, eenmaal binnen gaven de sprekers herhaaldelijk aan te weten dat er journalisten waren. Was de ANP-journalist gevraagd zich te identificeren, dan was dat volgens hem zonder omhaal gebeurd. Bovendien, vervolgt Staps, was de informatie die werd gedeeld van maatschappelijk belang.

Hij trekt een vergelijking met de fysieke wereld. ‘Stel, er was een partijbijeenkomst in een hotel, met vierhonderd mensen in de zaal. Iemand doet van binnen de deur open en zegt: kom erin. Niemand vraagt wie je bent. De sprekers merken op dat er journalisten aanwezig zijn, en vragen niet of ze vertrekken. Als we dan voor die open deur waren weggelopen, hadden we ons werk niet goed gedaan.’

Fysiek of digitaal

Guus Valk, chef van de politieke redactie van het NRC, volgt dezelfde redeneringen. ‘Dit was bepaald geen geheime, intieme bijeenkomst en het was voor de aanwezigen overduidelijk dat er journalisten meeluisterden.’

Hij ziet een praktisch verschil tussen de fysieke en de digitale wereld – het kan zijn dat het makkelijker is ergens binnen te komen met een linkje – maar ethisch gelden wat hem betreft dezelfde regels. ‘Als iemand je aanspreekt, of je neemt deel aan een gesprek, dan speel je volledig open kaart.’

Zo werkt het bij de Volkskrant ook, zegt Annieke Kranenberg, bij de hoofdredactie verantwoordelijk voor de ethische koers van de krant. Ergens op oneigenlijke manier binnendringen of een valse naam gebruiken, is hoogstens verdedigbaar als er geen andere manier is om aan informatie te komen die van zwaarwegend maatschappelijk belang is.

Volkskrant-journalisten keken mee in besloten appgroepen, vertelt Kranenberg. Zo werd duidelijk hoe de woede in chatgroepen van Farmers Defense Force zich ontwikkelde en hoe het racistische en seksistische discours bij de achterban van Forum voor Democratie zich ontvouwde.

Daarbij speelde wel mee dat het grote appgroepen waren die door de achterban waren geïnitieerd – ‘in een besloten familie-app heb je bijvoorbeeld niks te zoeken’ – en dat er van tevoren tips waren binnengekomen over hoe het er in de groepen aan toeging.

Illegale hack

Verlaan van RTL Nieuws maakte zichzelf bekend als journalist zodra hij bij de Europese defensietop binnen was gedrongen. Maar zijn hackactie was illegaal: hij moest het laatste cijfer raden van de pincode, die Bijleveld per ongeluk grotendeels op Twitter had gezet, en liet zichzelf dus binnen bij de vertrouwelijke topbijeenkomst.

Het hele punt was in dit geval om aan te tonen hoe kwalijk die onzorgvuldigheid van de minister was. Dat kon alleen worden hardgemaakt door het te laten zien. Bijleveld zag dat zelf ook in. ‘Ik vind dat de journalist geen enkele blaam treft’, zei ze in de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden