Journalist kan rustig gaan slapen in Tokio

Ook als voorstander van kernenergie kun je je over het nieuws uit Japan behoorlijk opwinden. Hoe halen ze het in hun hoofd om in een gebied waar je kunt wachten op een zware aardbeving met bijpassende tsunami, zes kernreactoren vlak naast elkaar pal aan de waterlijn te zetten? Als ze 2 kilometer landinwaarts op een heuvel waren gezet, was dit niet gebeurd. Zeker, kernreactoren hebben veel koelwater nodig, dus het was vast goedkoper om ze direct aan het water te zetten, men is weer eens penny wise, pound foolish geweest.


Ook dat de technici, dagen na de aardbeving, niet in staat blijken tot zo iets elementairs als het bijvullen van waterbassins met splijtstofstaven is nauwelijks te begrijpen. De ingenieurs die zo'n voor de hand liggend faal-scenario hebben genegeerd, moeten zich diep schamen.


Maar de afgelopen week bracht niet alleen een blamage voor Japans nucleaire industrie. We zagen ook weer dat de media zich overgeven aan een angstpsychose zodra het woord 'straling' valt. Het absurde effect is dat de berichtgeving, ondanks de duizenden doden die rechtstreeks door de aardbeving en de tsunami zijn gevallen, telkens de indruk wekt dat de echte ramp nog moet komen, namelijk een mogelijk lekkende kernreactor. Maar het simpele feit is dat, aangezien de omwonenden op tijd zijn geëvacueerd, zelfs een complete meltdown geen enkel acuut stralingsslachtoffer onder de bevolking zal veroorzaken.


Het is daarom bespottelijk dat het NOS Journaal en andere tv-programma's hun ploegen uit voorzorg terughalen uit Japan. Journalisten die niet in Tokio durven blijven bij een meltdown in Fukushima zijn geen knip voor de neus waard, omdat ze hebben verzuimd zichzelf nuchter op de hoogte te stellen. Geen wonder dat sommigen al speculeerden over de evacuatie van de 35 miljoen inwoners van de regio Tokio, 250 kilometer verderop, een fraai staaltje hysterische overdrijving. Zelfs als Tsjernobyl op de plaats van de Fukushima-reactoren had gestaan, was dat niet aan de orde geweest.


De term 'besmetting' die in de context van straling altijd gebruikt wordt, is trouwens hoogst ongelukkig; mensen geloven daardoor onwillekeurig dat blootstelling aan straling een alles-of-niets kwestie is, zoals infectie met een dodelijk virus. Zeker, van een grote dosis straling kun je ernstig ziek worden, en als het heel veel is, kun je er dood aan gaan. Maar een beetje straling stelt qua gevaar niks voor. Wat de burger - met dank aan decennia agitatie en desinformatie door de milieubeweging - niet meer aan het verstand te brengen is: de risico's van straling onderscheiden zich niet wezenlijk van de risico's van zaken als roken, motorrijden of alcohol drinken. In al die gevallen is de totale dosis bepalend voor het gevaar. Dit essentiële perspectief ontbreekt vrijwel altijd in de berichtgeving.


Een voorbeeld. Toen het algemene stralingsniveau in Tokio gedurende enige uren 20 tot 40 keer hoger was dan normaal leek dat zeer alarmerend. Waarom zegt geen journalist daar dan bij, dat in sommige bevolkte regio's van Brazilië, China en India het natuurlijke stralingsniveau altijd twintig keer hoger is dan in Tokio? Die mensen zijn niet ongezonder dan de inwoners van Tokio.


De irrationele angst voor straling is natuurlijk voor een groot deel terug te voeren op de vermeend rampzalige effecten van 'Tsjernobyl'. Wild uiteenlopende schattingen circuleren over het aantal slachtoffers van die ramp, tot in de honderdduizenden als je Greenpeace graag gelooft. Het zou dan gaan om mensen die kanker krijgen van de radioactieve wolk die in 1986 over Rusland en Europa is uitgewaaid. De incubatietijd van veel van die kankers - die niet van 'natuurlijke' te onderscheiden zijn - is 20 tot 40 jaar. Een flink deel van die vermeende 'Tsjernobyl-doden' loopt dus in ieder geval nog vrolijk rond; het kan zijn dat u, lezer, een Tsjernobyl-dode bent. In feite zijn de aannames die tot zulke astronomische aantallen slachtoffers leiden hoogst aanvechtbaar.


Bewezen is slechts dat enige tientallen mensen die in de centrale werkten na de explosie aan een overdosis straling gestorven zijn, en waarschijnlijk kregen kinderen in de wijde omgeving daarna significant vaker schildklierkanker - waarvan ze vrijwel allemaal genezen zijn. Verdere volksgezondheidseffecten zijn, ondanks uitvoerig onderzoek niet aangetoond.


Beste tv-journalist, om over uw hele levensduur een 5 procent hogere kans op kanker te lopen - en u heeft 30 procent kans op kanker, wat u ook doet - moet u een stralingsdosis van 1000 milliSievert incasseren. Dat haalden zelfs de honderdduizenden arbeiders niet die rond de uitgebrande reactor in Tsjernobyl de rommel hebben opgeruimd. U kunt dus rustig slapen in Tokio.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden