Bellen metEline Huisman

Joséphine Baker krijgt een grafmonument in het Panthéon: ‘Dat is alleen voor de allergrootsten’

Josephine Baker treedt op in het Winter Garden Theater in New York, februari 1936.  Beeld AP
Josephine Baker treedt op in het Winter Garden Theater in New York, februari 1936.Beeld AP

Onder meer Voltaire en Jean Monnet gingen haar voor: dinsdag krijgt artiest en verzetsheld Josephine Baker (1906-1975) een grafmonument in het Panthéon, als eerste zwarte vrouw ooit. ‘Haar levensverhaal is fenomenaal’, zegt onze Frankrijk-correspondent Eline Huisman.

Dylan van Bekkum

Eline, is de eer van zo’n grafmonument groot?

‘Ja, dat is het zeker. Dat is alleen voor de allergrootste Franse grootheden. Het Panthéon is in de achttiende eeuw gebouwd als kerk, maar na de Franse Revolutie is het een seculiere plek geworden voor grootheden uit de Franse geschiedenis. Daar liggen de vaderlandse helden, of ze hebben een herdenkingssteen. Dan heb je het over filosofen als Voltaire en Rousseau, de eerste vrouwelijke Nobelprijswinnaar Marie Curie of de schrijver Victor Hugo.

‘Dat ook Josephine Baker een grafmonument krijgt, komt niet helemaal onverwacht. Ook tijdens haar leven is ze geëerd met onderscheidingen zoals het Légion d’honneur.’

Waarom is Baker zo’n belangrijk figuur in de Franse geschiedenis?

‘Haar leven is een fenomenaal verhaal met heel veel kanten. Ze was een hele grote artiest, die als danser en zangeres symbool staat voor de wilde jaren twintig en dertig vol feest en losbandigheid in Parijs. Wat ik bijzonder vind is dat zij werd geboren in een arm Amerikaans gezin en op haar 12de dakloos raakte, om vervolgens geld te gaan verdienen door op straat te dansen. Ze bleek een groot talent te zijn en ze werd een van de best verdienende wereldsterren van die tijd.

‘Maar ze wordt vooral in het Panthéon bijgezet vanwege haar verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze maakte gebruik van haar sterrenstatus door als artiest te blijven reizen. Tijdens die vliegreizen smokkelde ze boodschappen aan andere geallieerden zoals de Britten in haar ondergoed mee. Ze gebruikte onzichtbare inkt die pas zichtbaar werd door er citroensap op te doen.

‘Ze verzette zich ook tegen racisme, met name in de VS. Ze was de enige vrouw die sprak voorafgaand aan de beroemde I have a Dream-toespraak van Martin Luther King. Ze heeft zich altijd ingezet voor vrijheid en emancipatie. De president van het land bepaalt wie in het Panthéon komt. Macron zei bij het bekend maken van haar grafmonument dat ze de belichaming is van de Franse waarden.’

Hoe kijken de Fransen naar deze verering van haar?

‘Zij is een inspiratiebron voor heel veel mensen, een verbindend figuur. Ze staat voor de waarden van vrije keuze en activisme, maar meer nationalistische mensen zijn ook trots op haar omdat zij uit eigen beweging de Franse nationaliteit aannam. Iedereen kan wel iets in haar vinden.’

‘Wel klonk er kritiek op Macron, dat hij in aanloop naar de verkiezingen van april volgend jaar een figuur zoekt met wie hij campagne kan voeren. Macron bracht bij zijn aantreden als president een boodschap van verbinding, tussen links en rechts bijvoorbeeld. Je zou dit kunnen zien als een manier om dat imago op te poetsen, omdat Baker zo’n verbindend figuur is. Bovendien staat Macron als staatsman dinsdag in de spotlights.’

Prins Albert van Monaco (C) houdt een speech bij een eerbetoon aan Josephine Baker op de begraafplaats van Monaco, een dag voor de plechtigheid bij het Panthéon. Beeld AFP
Prins Albert van Monaco (C) houdt een speech bij een eerbetoon aan Josephine Baker op de begraafplaats van Monaco, een dag voor de plechtigheid bij het Panthéon.Beeld AFP

Hoe ziet de ceremonie er dinsdag uit?

‘Eerst krijgt ‘s ochtends een metrostation vlakbij een van de theaters waar zij optrad haar naam. De ceremonie van ongeveer een uur begint om half 6 ’s middags. Dan krijgt Baker een zogenoemd ‘cenotaaf’, een grafteken voor iemand van wie het stoffelijk overschot er niet ligt. Baker ligt namelijk begraven in Monaco, samen met haar man en een deel van haar familie. De familie heeft gevraagd of Baker daar kon blijven liggen.

‘Bij haar cenotaaf zal wat aarde uit Monaco worden gelegd, net als aarde uit Parijs, Saint Louis, waar zij vandaan komt en van een kasteel in de Dordogne waar zij met haar familie heeft gewoond. Dat wordt door de luchtmacht naar het Panthéon gebracht, als verwijzing naar haar verzetswerk. Haar bekendste lied, J’ai Deux Amours, zal worden gespeeld, net als de Marseillaise natuurlijk.’

Is de ceremonie nog versoberd vanwege corona?

‘Er zijn tweeduizend genodigden, dus niet echt nee, haha. De rest van Frankrijk kan het op tv volgen, verschillende zenders hebben hun programmering aangepast en mensen uit de cultuur- en theaterwereld en historici uitgenodigd.’

Zijn er dan zo weinig coronamaatregelen in Frankrijk?

‘Hier leeft ook grote vrees over de nieuwe omikronvariant en ook hier is een nieuwe besmettingsgolf gaande. Maar in Frankrijk wordt daar anders mee omgegaan. De inzet is om die golf door te komen door nadruk te leggen op vaccinatie en de boosterprik. De besmettingscijfers stijgen wel heel hard, maar Macron wil toch de Kerst door komen zonder lockdown. Sinds zaterdag kunnen alle 18-plussers een boosterprik halen. Voor 65-plussers is dat zelfs verplicht als ze hun coronapas willen behouden.

‘Hier is geen discussie over 3G en 2G, maar het is wel zo dat voorheen een negatieve test 72 uur geldig was en vanaf maandag nog maar 24 uur. Als je bijvoorbeeld in de horeca werkt, betekent dat je je iedere dag moet laten testen. Dat is toch bedoeld als een extra aansporing om je te laten vaccineren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden