Joris Laarmans verbeelding is uniek én future proof

De wonderschone gebruikskunst van Joris Laarman is een liefdeskus van digitale experimenteerdrift en analoog vakmanschap. Het moet een duivels dilemma zijn geweest voor het Groninger Museum: welk aspect van Laarmans werk eruit te lichten?

Chair Jigsaw Beeld Joris Laarman Lab
Chair JigsawBeeld Joris Laarman Lab

Wulpse krullen zijn het, de tien Maker Chairs op de expositie Joris Laarman Lab in het Groninger Museum. De vorm is telkens identiek, alleen het materiaal en het maakproces verschillen. Een stoel bestaat uit een complexe honingraatstructuur van honderden verlijmde stukjes mahoniehout; elk houtje is op maat gemaakt met een computergestuurde freesmachine. Een andere zetel bestaat uit tientallen lange slierten van notenhout en transparante epoxy die langs onzichtbare naden om elkaar dansen. Of een raster van magnesium wordt als een puzzel in elkaar geschoven. Achter elke stoel hangt een computerschets van de losstaande onderdelen, alsof de stoel op papier is geëxplodeerd.

(Tekst gaat door onder de foto)

Bone Chaise Beeld Joris Laarman Lab
Bone ChaiseBeeld Joris Laarman Lab

Groeiprincipe

Deze Maker Chairs vullen slechts één van de zeven zalen van de eerste solo-expositie van Joris Laarman (1979). In zijn Amsterdamse studio werkt inmiddels een tiental medewerkers. Daar versmelt hij met zelfontwikkelde productieprocessen en experimentele materiaaltoepassingen - vandaar de toevoeging 'Lab' - kunst en technologie tot adembenemende gebruiksvoorwerpen. Sommige werken zijn overweldigend, zoals de Maker Chairs. Andere zijn juist frivool: een loodzware tafel die uit een wit marmerblok is gesneden, lijkt door de ronde vormen op een vederlichte wolk.

Het vanzelfsprekende hart van de expositie is de zaal met Bone Furniture. Met een stoel waarvan de vorm is gebaseerd op het groeiprincipe van botten brak Laarman in 2006 internationaal door. Het frame van deze stoel is dunner waar minder gewicht wordt gedragen en dikker waar de krachten groter zijn. Deze vormen zijn berekend met software uit de auto-industrie. Het oogt als eigentijdse art deco, ontworpen op de laptop.

Laarman staat met een been in de 21ste eeuw vol innovatieve productietechnieken als 3D-printers en algoritmische ontwerpsoftware. Met het ander been staat hij in de industrie en het ambacht van de 20ste eeuw. Zijn wonderschone gebruikskunst is een liefdeskus van digitale experimenteerdrift en analoog vakmanschap. Hij is laboratorium én atelier ineen. Evenzogoed is hij ondernemer en spil in het web van het bedrijf MX3D dat 's werelds eerste 3D-geprinte brug van metaal gaat bouwen over een Amsterdamse gracht.

Perfectie

Het moet een duivels dilemma zijn geweest voor het Groninger Museum: welk aspect van deze veelzijdige ontwerper eruit te lichten? De keuze is gevallen op de kunstzinnige schoonheid van Laarmans pronkstukken, die verheven op sokkels alle aandacht opeisen. Het gaat tenslotte niet om wat de technologie kan, maar wat de ontwerper ermee doet. Aan de muur hangen weliswaar wat posters met computermodellen en een enkele video toont zijn werkplaats vol stof en lawaai. Het zijn slechts details, die moeten bevestigen dat Laarman in de eerste plaats schoonheid en perfectie nastreeft.

Soms zit de techniek Laarman in de weg. Digital Matters is een serie tafels, die zijn opgebouwd uit tienduizenden kleine metalen blokjes. Ooit zullen deze blokjes zijn voorzien van voorgeprogrammeerde magneetjes, zodat ze zich vanzelf samenvoegen tot een tafel. De wetenschap is nu nog niet zover, zodat blokjes met een robotarm zijn gestapeld en aan elkaar gelijmd - behoorlijk hightech. Laarman maakt dit complexe digitale maakproces inzichtelijk door de tafels een barokke vorm te geven, waardoor ze lijken te zijn opgebouwd uit pixels.

De expositie heeft een losse chronologie. In de eerste zaal kronkelt een betonnen verwarmingselement als een klimop over de muur. De uitbundige vorm is decoratief en leidt tevens tot optimale warmte-afgifte. Laarman studeerde er in 2003 cum laude mee af aan de Design Academy in Eindhoven. In de laatste zaal staat de gloednieuwe boekenkast Vortex. De golvende vorm van de bovenste planken is gebaseerd op het natuurkundige principe van wervelwinden en draaikolken. Ruim tien jaar zit er tussen deze twee ontwerpen en toch is de verwantschap indrukwekkend.

Het onderstreept dat Laarman zich niet onderscheidt met technologie, maar met een eigenzinnige ontwerpvisie. In een lasrobot ziet hij een brug. Software die de vorm van een mensenbot kan berekenen, wordt een stoel. Het is deze verbeeldingskracht die zijn werk uniek maakt - en bovendien future proof. Want met het voortschrijden van de techniek gaan we nog een boel vreugde beleven aan Joris Laarman en zijn lab.

Soft Gradient Chair Beeld Joris Laarman Lab
Soft Gradient ChairBeeld Joris Laarman Lab

Laarmans solo-expositie op tournee

Werk van Joris Laarman is al aangekocht door musea als het Victoria and Albert Museum in Londen en het MoMa in New York; zelfs in het Amsterdamse Rijksmuseum staat een Bone Chair. Zijn eerste solotentoonstelling gaat een meerjarige reis maken over de wereld. Aansluitend zal Joris Laarman Lab te zien zijn in het Musée des Arts Décoratifs in Parijs. Daarna volgt een Amerikaanse tournee die voert via het Cooper Hewitt Museum in New York - het officieuze designmuseum van de Verenigde Staten - langs diverse kunstmusea als het High Museum of Art in Atlanta en het Museum of Fine Arts in Houston. Ook vanuit China is inmiddels interesse voor de expositie. Het Groninger Museum heeft een gedegen reputatie in sculpturaal design en volgt Laarman al sinds jaar en dag. Zijn werk sluit naadloos aan bij eerder aankopen van Maarten Baas, Studio Job en de Spaanse Jaime Hayon. Het Groninger Museum is bovendien deels ontworpen door Philippe Starck, de Franse ontwerper die niet op een krul meer of minder kijkt.

Joris Laarman Lab
Architectuur
Groninger Museum, Museumeiland 1 in Groningen.
T/m 10/4.
Catalogus 29,95euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden