Joris Demmink

In het voorlopige getuigenverhoor in de zaak-Demmink verklaarde de voormalige agent Hoek gisteren onder ede dat de naam Demmink nooit was gevallen tijdens het zogenoemde Rolodex-onderzoek. Een andere oud-agent, De Koter, verklaarde onder ede dat hij de naam Demmink wel degelijk had horen noemen.


Voor de zaak-Demmink was dat helemaal geen rare tegenstrijdigheid. De verschillende waarheden zijn er al jaren niet meer uit elkaar te houden. De centrale vraag luidt of de voormalige secretaris-generaal van Justitie zich schuldig heeft gemaakt aan pedofilie. Maar dat is niet meer dan een kern, waar omheen zich inmiddels een web van verhalen heeft gevormd. Verhalen over moorden om gruweldaden onder de pet te houden, verhalen waaruit hij naar voren komt als de bedenker van al het Kwaad van Nederland, of als de man bij wie alle lijntjes samenkomen die de elite heeft gespannen om ons, het gewone volk, te besodemieteren.


Genoemde Rolodex behoorde in de tweede helft van de jaren negentig toe aan een hoogleraar aan de VU. Hij zou in zijn flat seksfeestjes voor pedofielen hebben georganiseerd. In de Rolodex vond de politie de nummers van twee hoge ambtenaren van het ministerie van Justitie. Toen de politie binnenviel in de flat, verklaarde getuige De Koter, bleek de hoofdverdachte te zijn gewaarschuwd, zodat hij belastend materiaal had kunnen verwijderen. Dat was goed nieuws voor de samenzweringstheoretici.


Geen mooiere theorie dan de samenzweringstheorie, waarin alles welkom is ter onderbouwing. Er is ruimte voor harde feiten, maar ook voor uit de duim gezogen onzin. Er is een voorkeur voor het absurde. De absurditeit, liefst een beetje gruwelijk en met seks, bepaalt de aantrekkingskracht van de samenzweringstheorie. Het absurde versterkt vreemd genoeg de geloofwaardigheid - althans in de ogen van de samenzweringsadept.


De beste samenzweringstheoriën zijn ontwikkeld rond de moord op Kennedy, maar die rond Joris Demmink mogen er ook zijn. Hij is al in verband gebracht met de moord op Marianne Vaatstra en er ligt nog wel een en ander dat hem in de schoenen geschoven kan worden - de samenzweringstheorie is uiteindelijk een ordeningsprincipe om grip te krijgen op wat anders niet valt te begrijpen of verklaren.


Je kunt het feit dat minister Ivo Opstelten van Justitie en Joris Demmink elkaar al kennen van de societeit van Minerva zien als een niet al te groot toeval - menig lid van de Nederlandse elite is nu eenmaal begonnen als feut te Leiden - je kunt er ook het zoveelste bouwsteentje in herkennen van een geheime broederschap die elke schanddaad bedekt.


De zaak-Demmink zou vermoedelijk zijn doodgebloed, als er niet vanuit Amerika druk was uitgeoefend op Nederland om de zaak te onderzoeken. Dat was goed. Er zijn in het dossier wel heel lang vragen onbeantwoord gebleven. Opeenvolgende ministers van Justitie lijken nooit de sterke behoefte te hebben gevoeld de onderste steen boven te halen om hun belangrijkste steun en toeverlaat vrij te pleiten - of op te hangen. Zo hebben ze bijgedragen aan de stinkende beerput vol feiten, fantasiën en fictie.


De zaak-Demmink is een zwarte roman waarvan we de plot nog niet kennen. Misschien zit er onder de zes getuigen die nog komen eentje die helderheid schept. Maar de kans dat er nieuwe elementen worden toegevoegd aan het doolhof van feit en verdichtsel lijkt me groter: de samenzweringstheorie heeft nog een kenmerk: hij is onuitroeibaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.