Joran kan profiteren van tapes

Als de Hoge Raad straks besluit dat de Endstra-tapes auteursrechtelijk beschermd zijn, dan geldt dit ook voor de Joran-tapes, betoogt Fulco Blokhuis....

Voor Joran ziet het er somber uit. Hoewel er allerlei juridische bezwaren zijn om hem achter tralies te krijgen, kent de hele wereld hem nu als een gewetenloze, ‘focking’ leugenaar. Zijn uitspraken, die gisteren door zeven miljoen kijkers werden gezien, zijn nu al legendarisch. Het was alsof je naar een slechte gangsterfilm zat te kijken. De schadevergoeding, waar hij zo op hoopte, kan hij nu wel op zijn buik schrijven. Toch gloort er financiële hoop aan de horizon voor Joran. Deze hoop is gebaseerd op de achterbankgesprekken van Endstra. Niet zo heel lang geleden werden de uitspraken van Willem Endstra nieuws. Zowel Joran als Endstra deden zeer onthullende verklaringen in een rondrijdende auto.

Er zijn meer overeenkomsten tussen Joran en Willem Endstra. Beiden verdacht, beiden nooit veroordeeld. Beiden hadden niet voor ogen dat deze verklaringen en bekentenissen commercieel zouden worden geëxploiteerd. Maar er is ook een verschil. Endstra wist dat zijn woorden werden vastgelegd. Hij had immers tot doel zijn belager Holleeder af te schudden. Jo-ran luchtte alleen zijn hart en schepte op.

Over de verklaringen van Endstra hebben misdaadverslaggevers Bart Middelburg en Paul Vugts een boekje geschreven: De Endstra-tapes. Daarin staan de processen-verbaal van de verhoren door de CIE-agenten van Endstra op de achterbank van een auto. Het werd een bestseller. De erven Endstra waren not amused en stapten naar de rechter om een verbod en winstafdracht te eisen. Zij deden een beroep op het auteursrecht. De achterbankgesprekken waren volgens de erven auteursrechtelijk beschermd.

Onder juristen heeft deze zaak voor heel veel discussie gezorgd. De vraag luidde of deze achterbankgesprekken een werk waren in de zin van de auteurswet. Daarvoor is nodig dat het werk een eigen oorspronkelijk karakter heeft en het eigen stempel van de maker draagt. Iedereen nam stelling en vier professoren schreven hun uiteenlopende opinies op. De rechtbank en het gerechtshof vonden echter dat de achterbankgesprekken niet auteursrechtelijk beschermd waren en de erven verloren. Het boek bleef in de handel.

De erven Endstra gingen echter in cassatie en binnenkort wijst de Hoge Raad het arrest over de Endstra-tapes. De advocaat-generaal, die de Hoge Raad adviseert, oordeelde laatst dat deze gesprekken wel auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn. Daarmee zouden de erven de met het boek behaalde winst alsnog binnen kunnen halen. Als de Hoge Raad dit advies volgt – en dat doet hij bijna altijd – dan betekent dat dat heel veel gesprekken al dan niet in auto’s ineens auteursrechtelijk beschermd zouden zijn.

En dus zou ook Joran auteursrecht kunnen hebben op zijn voorbankgesprekken. Hij koos zijn worden ‘coño’, ‘focking’, ‘oceaan’ en ‘gezwogen’ immers zorgvuldig. En zijn woordkeus was zeker origineel. Dit heeft verstrekkende gevolgen. Hij zou iedereen kunnen verbieden die gesprekken te exploiteren. Wie dat al heeft gedaan, moet de winst die daarmee gemaakt is, afdragen.

Voor de uitzending van zondagavond geldt dit overigens hoogstwaarschijnlijk niet. Peter R. de Vries zal een beroep kunnen doen op de nieuwswaarde van de gesprekken. Artikel 10 EVRM biedt de mogelijkheid een beroep te doen op de informatievrijheid. Eerder deed Karin Spaink dit al met succes toen zij delen van de scientology-teksten openbaar maakte. De vrijheid van meningsuiting zet in zo’n geval het auteursrecht opzij.

Maar Joran kan de goed gevulde broekzakken van Peter en SBS6 wel leegtrekken voor verdere exploitatie, zoals bijvoorbeeld cd’s, dvd’s of merchandise met daarop een van zijn kenmerkende uitspraken.

Iedereen zal begrijpen dat het moreel verwerpelijk is, als Joran uit deze affaire, na zijn boek, alweer een slaatje zou weten te slaan. Niet alleen wordt Joran wegens gebrek aan bewijs mogelijk niet veroordeeld, maar als de Hoge Raad het advies van de advocaat-generaal opvolgt, zet hij de deur open voor Joran om geld te verdienen met zijn boude uitspraken. Joran wordt dan de Nederlandse O.J. Simpson.

Ik hoop dat de Hoge Raad dit mogelijke gevolg van zijn nog te wijzen arrest tijdig inziet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.