Nieuwsbreak

Joost Zwagerman: 'Als je gescheiden bent, ben je mama en papa tegelijk'

Obama neemt op reis altijd zijn anti-spionagetent mee en er wordt nagepraat over de papadag. Wat vindt schrijver Joost Zwagerman van het nieuws van de dag?

Joost Zwagerman Beeld anp
Joost ZwagermanBeeld anp

Van welk nieuws werd u vandaag vrolijk?
'Waar ik vandaag heel blij mee was, was de prachtige recensie van de fototentoonstelling van Philip-Lorca diCorcia in Tilburg. DiCorcia fotografeert op een gestileerde manier. Ik ben al eerder naar een tentoonstelling van hem geweest, maar door deze recensie - met vier sterren - word ik aangespoord ook naar Tilburg af te reizen.'

U neemt de sterren dus altijd serieus?
'Als een tentoonstelling in de Volkskrant twee sterren krijgt en in NRC vier sterren dan moet er iets aan de hand zijn met die tentoonstelling, dan heeft het iets controversieels. Sterren zijn een goede service naar de lezers, dus ik stoor me er niet zo aan. Op zich is het oordeel vaak wel iets genuanceerder dan in het sterrensysteem wordt weergegeven. Dus in die zin is het sterelement wel wat simplistisch.'

Maar u moet die sterren toch ook wel eens hebben vervloekt?
'Als je lang genoeg meegaat, heb je alle sterren wel een keer gehad. Als je een keer twee sterren hebt gekregen, dan relativeer je het ook weer als je vier sterren krijgt.'

Het sterrensysteem maakt je tot een beter mens?
'Haha. Ik ben heel blij dat mijn boek Americana vier sterren heeft gekregen in NRC want dat is toch wel een beetje mijn levenswerk. Maar ik ben voorzichtig, ik ga niet juichend en toeterend over straat want ik heb ook wel eens twee sterren gehad. Anderzijds blijf ik met een minder oordeel ook weer niet van ellende onder de wol liggen. Je moet dus nooit overdreven positief of negatief op recensies en veranderlijke oordelen reageren. Ik zeg dit overigens alleen omdat ik volgende week 50 jaar word. Vijfentwintig jaar geleden kon ik dit nog niet zo zeggen.'

Iets anders, Obama gaat niet op pad zonder zijn anti-spionagetent. Zelfs in een hotelkamer wordt de tent opgezet.
'Zo zie je maar dat kunst soms voorloopt op de actualiteit. Sarah van Sonsbeeck was één van de kunstenaars die deelnam aan de tentoonstelling Dread in Haarlem met de zogenaamde Faraday Tent. Een tent waar niets doorheen kan dringen. Je kunt er zelfs niet in gebeld worden. Soms lijkt het alsof we ons eigen leven niet meer in de hand hebben. Al onze e-mails worden gelezen, we worden gevolgd door onbemande drones. Zo'n tent is het laatste plekje van verzonnen veiligheid, maar Obama zit nu dus werkelijk in zo'n tent. De kunst liep op hem vooruit.'

Uw boek Americana gaat over uw liefde voor Amerika. Maar is het in deze tijd niet moeilijk van de VS te houden?
'Mijn liefde en fascinatie gaat meer uit naar het gedroomde Amerika. Niet naar de NSA-schandalen of de shutdown. Het is een beetje hetzelfde als de film Midnight in Paris, waar het hoofdpersonage om 00.00 uur 's nachts terug in de tijd gaat. Het Amerika waar ik wil zijn, is de tijd dat Lou Reed op bezoek ging bij Andy Warhol. Of nog verder terug, naar de jaren dertig toen F. Scott Fitzgerald en Hemingway een nieuwe invulling gaven aan het schrijverschap. Dat niet-bestaande Amerika zit in mijn hart en hoofd.'

Waarom heeft u eigenlijk nooit in Amerika gewoond?
'In 1987 vertrok ik voor een half jaar naar Amerika, toen merkte ik dat de Verenigde Staten eigenlijk niets te maken hadden met mijn beeld. Ik dacht dat iedere Amerikaan net zo trots zou zijn op de Amerikaanse schrijvers als Philip Roth en John Updike als ik. Maar ik merkte al snel dat dat niet het geval was. Ook als ik tegen een gemiddelde Amerikaan over Andy Warhol begon, kreeg ik als antwoord: Andy wie? Het ontnuchterde enorm. Uiteindelijk bedacht ik dat ik beter vanuit mijn eigen land over Amerika kon schrijven. Verder vind ik het prettig in mijn eigen taalgebied te wonen; om het Nederlands te horen, te voelen en bijna te ruiken.'

Campbell's Chicken with Rice Soup van Andy Warhol. Beeld epa
Campbell's Chicken with Rice Soup van Andy Warhol.Beeld epa

Gisteren schreef Stefan van Laar over de papadag en dat het emancipatiedebat te lang is gedomineerd door vrouwen. Bent u het daarmee eens?
'Het is gewoon een feit dat vrouwen meer over dit onderwerp hebben geschreven. Zelf voel ik me niet aangesproken. Als je gescheiden bent, ben je mama en papa tegelijk, in die zin zijn de dagen dan al verdeeld. Als de kinderen bij jou zijn is het allround-ouderschap in je eentje. Daarvoor was het naar mijn idee ook al redelijk goed verdeeld maar daar zal mijn ex-echtgenote wellicht anders over denken. Ik vind het ergens erg jammer dat ik gisteravond niet met mijn kinderen langs de deur kon gaan met Sint Maarten. Voor kinderen komen er nu zulke gezellige weken aan met Sinterklaas en kerst. Gisteravond was het startshot van die oud-Hollandse gezelligheid. Mijn kinderen zijn nu 11, 15 en 18 jaar dus helaas echt te oud voor lampionnen.'

De werkdag zit er bijna op. Heeft u nog een tip om de dag door te komen?
'Kom vanavond naar mijn lezing over de stilte van de schilderkunst. Schilderijen zijn natuurlijk van zichzelf stil maar bij een werk als bijvoorbeeld de Nachtwacht voel je het lawaai, de beweging, het tumult. Je hebt ook verstilde schilderijen: waar schilders juist die kern op het doek proberen te krijgen. Wat is stilte? Als je het over stilte hebt, heb je het bijna altijd over een metafoor. Bijvoorbeeld: Stilte is een verlaten poollandschap. Maar dat is niet zo want anders hadden we stilte wel een verlaten poollandschap genoemd. Of ik zelf behoefte heb aan stilte? Als ik schrijf vind ik het wel fijn als het een beetje rustig is en de buurman dus niet 18 schilderijen aan het ophangen is.'

Heeft u nog om iets kunnen lachen vandaag?
'Ja, ik moest wel grinniken om het nieuws dat ik niet meer welkom ben in mijn geboortestad Alkmaar. Ik zou 22 november spreken in Alkmaar op een feest voor ambtenaren, maar de gemeente heeft de uitnodiging ingetrokken. Dit is het zoveelste dieptepunt in de Alkmaarse politiek. Waarom? Vorig jaar heb ik in een lezing gezegd dat ik het kwalijk vind dat de gemeente Alkmaar het museum voor de moderne kunst niet heeft laten doorgaan. Zogenaamd vanwege de bezuinigingen maar wat er daadwerkelijk achter zit is dat de gemeente een hekel heeft aan moderne kunst. De beroemde Lucebert heeft zijn nalatenschap aan de gemeente geschonken maar Alkmaar wil daar niets mee doen. Alkmaar heeft dus niet alleen een gegeven paard in de bek gekeken maar er ook nog op gespuugd. Na die kritische noot van vorig jaar ben ik dus nu niet meer welkom. Het is klein nieuws maar in Alkmaar leeft het wel. Ik moest er vooral om lachen.'

Dit is aflevering 203 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Sint Maarten optocht Beeld anp
Sint Maarten optochtBeeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden