Joost van den Vondel in de Donaudelta

Volgend jaar gaat Theu Boermans de Gysbreght van Aemstel in Roemenië verfilmen, las ik.

Nausicaa Marbe

Hij zal delen van Amsterdam in de Donaudelta nabouwen. Zo’n surrealistisch project past uitstekend bij die magische plek. Op de kaart is de delta een drietand van rivierarmen onderweg naar de Zwarte Zee. Maar wie erheen reist, betreedt een beeldschoon terra incognita met eigen wetten en dito leefritme. Autowegen zijn er niet. De veerman is zowel transporteur als gids; hij bepaalt de plek en tijd van ontmoeting. De reiziger laat zijn auto en gewoontes achter en levert zich noodgedwongen uit. Hij zal dit waterlabyrint meter voor meter verkennen, door een web van kanalen, langs eilandjes en meren. Zo dicht bij de waterspiegel, luisterend naar het klotsen van de roeispanen, is hij een nederige indringer.

Al snel wordt duidelijk dat deze wereld grotendeels ontsnapt is aan het communistische ontwerp. Alsof, vrij naar Vondel, een hemelsch gerecht zich erbarremt heeft over dit flora- en faunaparadijs halverwege de vogeltrekweg tussen Noordpool en evenaar. Hier regeren stokoude vissers, karper en steur, wolven, pelikanen en wilde paarden, wind in de rietlanden en tentakels van duizenden waterlelies. De nacht is aardedonker, de ochtenden melkwit, waarna tot de avondschemer bandeloze zonnestralen een lichtspektakel aanrichten tussen alles wat fladdert, ritselt en opgolft.

Overal verrassingen. Zoals de idyllische nederzetting Sfîntu Gheorghe, met een verlaten strand waar de zee zo woest kan huishouden als op onze Wadden. Aan de dorpsweg lokt café Visconti, genoemd naar een reiziger uit Genua die in de 14de eeuw die plek ontdekte. Ruim een kwart eeuw geleden logeerde ik er illegaal en opgejaagd door de grenspolitie – Oekraïne ligt daar vlakbij – bij boeren die ’s ochtends gefilte fish opdienden en in de middagsoep pollepels kaviaar gooiden. In het Turkse dorp Babadag schuilt een 16de-eeuwse moskee in een abrikozenboomgaard. De gehuchten Mahmudia en Murighiol waren twee millennia geleden Romeinse legerkampen. En in Tulcea, de historische havenstad waar alle deltareizen beginnen, verzorgt museumdirecteur en schilder Ibrahima Keita uit Guinee Bissau – hier neergestreken uit liefde voor een vrouw – al dertig jaar een indrukwekkende collectie Roemeense modernisten.

In een dorp amper groter dan het Leidseplein, liet de partij ooit een flatwijk neerzetten, pal voor de aanlegkade. Die betondozen lijken nu, omringd door treurwilgen en acacia’s, behangen met bruidsluier en klimrozen, organisch verweven met de omgeving. La Roumanie profonde: stopt de avondboot er, dan lopen de huisvrouwen op slippers naar buiten, hun mannen tegemoet. Ook de honden wachten, te midden van scharrelende varkens, tot hun baas voet aan land zet.

Dat in deze uithoek, ver van twisten tussen de Kennemers en Waterlanders van nu, binnenkort Amsterdam herrijst, is niet gek. Vondel verbindt onze Rijndelta met die van de Donau – ook dat is Europa. De Donaudelta stoot sowieso niks af. Zo ontdekte ik tien jaar geleden, tijdens mijn laatste bezoek, een Russisch dorp geflankeerd door gigantische bouwkranen. Blijkt dat Ceausescu daar een energiecentrale wenste. Daartoe moest eerst de oude agrarische gemeenschap van de kaart verdwijnen, compleet met haar imposante koepelkerk naar Moskous model, kleurrijke boerenstulpjes, tuinen waar vis hing te drogen tussen dahlia’s en stokrozen. De decemberrevolutie kwam net op tijd om het dorp te redden. Maar de nieuwe regering wilde geen geld spenderen aan het wegslepen van de monsters, dus staan ze daar nog roestig te getuigen van immer dreigende lelijkheid en vernielzucht.

Hopelijk kiest Boermans als filmlocatie voor de Levantijnse vergane glorie van Sulina. Deze voormalige vrijhaven aan het eind van de middelste Donauarm, werd eeuwenlang aangedaan door handelsschepen uit de hele wereld. Het heeft zelfs een Brits kerkhof met grafstenen die verhalen van gruwelijke kapingen en schipbreuken. Aan de handelskade stonden ooit pompeuze herenhuizen, als aan de Amsterdamse grachten, en theaters. De mondaine ballrooms overleefden het communisme niet. Ik trof er slechts groezelige gevelgeraamtes. Er is een tovenaarshand nodig, dacht ik toen, om dit tot leven te wekken. Al gauw droom je dat de wereld zo’n unieke plek ontdekt, herstelt, koestert. En vooral niet bestormt, vervormt, de rust verstoort. Het onmogelijke dus. De verpauperde bevolking snakt naar banen en een lokale (toerisme)industrie, wat niet strookt met het conserveren van ouderwetse schoonheid. Ga er heen, zonder ruchtbaarheid, voordat alles voorgoed verandert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden