Joodse leider wil imago Neurenberg verbeteren

Begin deze week, maandagavond precies om 18.43 uur, luidden in Neurenberg alle kerkklokken. In en rondom de stad woedde een sneeuwstorm; de toegangsstraten en autosnelwegen zaten over afstanden van vele honderden kilometers verstopt met gestrande wintersporttoeristen en lokaal verkeer....

WILLEM BEUSEKAMP

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

NEURENBERG

Bij de Lorenzkerk werden op een videoscherm de opnamen vertoond die vijftig jaar geleden waren gemaakt van Neurenbergs Altstad. Op 2 januari 1945, precies om 18.43 uur, vielen de eerste bommen. Een geallieerde armada van vijfhonderd vliegtuigen gooide per vierkante kilometer honderddertig ton springstof naar beneden.

Neurenberg, de stad van de schande, verdween voor 90 procent van de aardbodem. Bijna tweeduizend mensen werden gedood, honderdduizend burgers verloren hun huis.

Neurenberg zegt 'overtuigd neen' tegen oorlog, vijandig gedrag jegens buitenlanders en racisme. In zijn korte toespraak voor de kerk verklaarde SPD-burgemeester Schönlein bovendien dat niet alleen Neurenberg 'lering moet trekken uit de catastrofe van 2 januari 1945'.

De stad wenst het voorbeeld te geven: op 17 september 1995 wordt voor het eerst de 'Internationale Neurenberger prijs voor de Mensenrechten' uitgereikt aan een persoon of organisatie die zich heeft ingezet voor het behoud van de rechten van de mens, waar ook ter wereld.

De prijs van 25 duizend mark zal om het jaar worden vergeven. In de jury mensen als oud-Bondspresident Richard von Weizsäcker, Václav Havel, Theo van Boven (de ex-griffier van het internationale tribunaal in Den Haag dat de oorlogsmisdaden in ex-Joegoslavië onderzoekt), Asma Jahangir (Pakistaans mensenrechten-expert) en José Miguel Bonino, president van de Braziliaanse vereniging voor de mensenrechten.

Neurenberg staat synoniem voor Hitlers rassenwetten (1935), de openlucht-congressen van zijn NSDAP en het na-oorlogse tribunaal tegen de nazi-kopstukken. Neurenberg was het decor voor Sieg des Glaubens en Triumph des Willens, de nog steeds besproken propaganda-films van Leni Riefenstahl. In Neurenberg resideerde Julius Streicher met zijn antisemitische weekblad Der Stürmer.

Minder bekend, door toedoen van de nazi's, is de geschiedenis van Neurenberg als 'heimelijke' hoofdstad van het eerste, 'Heilige Romeinse' Duitse keizerrijk; geboortestad van Albrecht Dürer; liefdevol beschreven in de romantische Duitse literatuur uit de 18e en 19e eeuw; een stad die al in de 16e eeuw door buitenlandse bezoekers werd geroemd als 'de mooiste plek van Duitsland'.

Arno Hamburger (72) kwam als Brits soldaat in mei 1945 terug in zijn geboortestad. In 1938 was hij gevlucht naar Palestina, direct nadat de synagoge in Neurenberg op last van Streicher in brand was gestoken, de landelijke Reichskristallnacht moest nog komen.

'Ik heb de stad niet meer herkend. Het was onmogelijk de weg nog te vinden. Ik herinnerde me de zwartgeblakerde muren van de synagoge en precies zo zag heel Neurenberg er nu uit. Ik had het gevoel dat er toch nog zoiets als gerechtigheid was, dat de daders alsnog hun trekken thuis hadden gekregen.'

Hamburger bleef in Neurenberg en verloor zijn wraakgevoelens. Hij was tolk tijdens het tribunaal, zit al jaren in de gemeenteraad en is voorzitter van de lokale joodse gemeenschap. 'Neurenberg van zijn stigma afhelpen', luidt zijn devies.

Vorig jaar, tijdens de opening van de 'Straat van de Mensenrechten' - een project van de Israelische kunstenaar Karavan -, gaf Hamburger een rondleiding over het voormalige 'Reichsparteitagsgelände'. Toen al sprak hij de hoop uit dat de stad internationaal ooit nog eens van haar negatieve imago zou worden verlost.

De geschiedenis, in het bijzonder enkele historische data, zit wat dat betreft niet mee. Neurenberg voelt zich moreel verplicht de vijftigjarige herdenking van de Duitse capitulatie grootscheeps aan te pakken. Niet minder dan honderdzeventig herdenkingsbijeenkomsten zijn nu al gepland. De voornaamste vindt plaats op 20 april, de dag waarop de Amerikanen de stad binnentrokken en een einde maakten aan het vooral in Neurenberg extreme Hitler-fanatisme.

De 20ste april is echter ook de verjaardag van de 'Führer', een jaarlijks terugkerende dag met provocaties van extreem rechts. 'Maar als we om die reden van herdenkingen op deze datum zouden willen afzien, zou dat betekenen dat Neurenberg wijkt voor extreem rechts', zegt gemeentewoordvoerder Oberth.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden