Joodse gemeenschap in beroering na miljoenengift

De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan heeft Joods Nederland flink in beroering gebracht door 'de Joodse gemeenschap' met twee beladen beslissingen op te zadelen.

De heropening van het Nationaal Holocaust Museum in de voormalige Hervormde Kweekschool. De eerste expositie is De ondergang van Abraham Reiss van Jeroen Krabbe. Beeld anp

De eerste twistappel is de 10 miljoen euro die hij deze week aanbood aan de Amsterdamse Joodse gemeenschap. Het geld is een compensatie voor de 'achterstallige erfpacht' die Amsterdamse Joden zeventig jaar geleden aan de gemeente moesten betalen toen zij na de oorlog terugkeerden uit de concentratiekampen. Toen die hardvochtige opstelling van de gemeente drie jaar geleden publiek werd, besloot de burgemeester al het geld met rente terug te betalen.

Hoewel Van der Laan nu lof oogst voor het ruimhartige gebaar - 10 miljoen is het maximumbedrag dat in onderzoek naar de omstreden erfpachtgelden is genoemd - is de manier waarop de gemeente het geld wil schenken bij veel Joden minder goed gevallen. Van der Laan zegt namelijk dat het niet meer mogelijk is om precies te achterhalen wie destijds precies erfpacht moest betalen, en wil het geld onderbrengen in een stichting en de 'de Joodse gemeenschap' laten beslissen hoe dat geld goed besteed kan worden.

Als mogelijke bestemmingen voor het geld suggereerde hij onder meer het Holocaust Museum, dat afgelopen weekend officieel opende. Een ander doel waar het geld naartoe zou kunnen gaan is volgens de burgemeester het nieuw te bouwen Holocaust namenmonument.

GEEN Namenwand

Jacques Grishaver van het Auschwitz-comité is zeer enthousiast over die suggestie. Hij is de initiatiefnemer van het monument waarop de namen van alle 102 duizend Nederlandse slachtoffers van de Holocaust zijn opgenomen. Maar Ron van der Wieken, voorzitter van het Centraal Joods Overleg, is een stuk minder enthousiast. 'Ik vind dat er wel degelijk alles aan gedaan moet worden om het geld terug te geven aan mensen die destijds erfpacht hebben betaald, misschien zelfs ook aan hun nabestaanden.' Het geld dat overblijft zou volgens Van der Wieken niet naar het monument moeten gaan. 'Dat zou toch een sigaar uit eigen doos zijn. Naar mijn mening zou het monument een geschenk van de staat der Nederlanden mogen zijn.' Het overgebleven geld zou volgens hem naar Maror moeten gaan, de instantie die al jaren zorgt voor een eerlijke verdeling van gerestitueerde Joodse gelden.

Nog heftiger is de reactie van online-publicist Robert Baruch. Hij richtte de Facebook-pagina GEEN Namenwand op om te voorkomen dat er geld naar het namenmonument gaat. 'Omdat zo'n monument geen vervanging kan zijn voor de niet-bestaande graven van 102 duizend mensen. En omdat ik niemand ken die behoefte heeft aan zo'n monument.' Baruch wil dat het geld wordt geïnvesteerd in 'het huidige Joodse culturele leven'.

Bijna tegelijkertijd heeft Van der Laan gezegd dat de Joodse gemeenschap moet bepalen wat er moet gebeuren met het door beeldhouwer Jobs Wertheim gemaakte 'Erkentelijkheidsmonument', dat in 1950 werd opgericht als teken van dankbaarheid van de Nederlandse joden richting de Nederlandse bevolking. Nu staat het nog langs de Weesperstraat, maar het zou binnenkort plaats moeten maken voor het Holocaust Namenmonument.

Boze brief

Van der Laan vindt dat de Joodse gemeenschap als 'gever' maar moet uitmaken of het omstreden monument wordt opgeslagen of een nieuwe plek in de stad moet krijgen. Die uitspraak is tegen het zere been van de zoon en dochter van Jobs Wertheim. Zij werden door de gemeente bij de beslissing betrokken en hebben daarmee ingestemd onder de voorwaarde dat het monument een nieuwe locatie zou krijgen.

In een boze brief aan de burgemeester schrijven de Wertheims deze week dat: 'Over een overleg met de Joodse Gemeenschap betreffende het 'Erkentelijkheidsmonument' is helemaal niet gesproken. (...) Er bestaat overigens ook geen vertegenwoordigend lichaam van de Joodse gemeenschap waarmee zulk overleg zou kunnen worden gepleegd.'

Een woordvoerder van de burgemeester stelt dat nooit is toegezegd dat het Erkentelijkheidsmonument sowieso een nieuwe plek krijgt. Van der Laan heeft ook signalen dat het monument weg moet en wil dat dus eerst aan de gemeenschap overlaten en er dan daarna als gemeente over besluiten. 'Hoe dat eruit gaat zien, is nog niet duidelijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.