Joodse eigenaren van geroofd vastgoed Den Haag krijgen compensatie

Nabestaanden van Joodse eigenaren van geroofd vastgoed in Den Haag worden voor 2,6 miljoen euro gecompenseerd. In de Tweede Wereldoorlog had de Duitse bezetter veel Joodse eigenaren onteigend en gedeporteerd, maar de stad vorderde toch achterstallige erfpachtcanon en straatbelasting.

De hal van het stadhuis in Den Haag Beeld anp

Het Haagse college van burgemeester en wethouders erkende maandag dat de handelswijze van de stad in de periode 1940-1955 'immoreel' is geweest. Het stadsbestuur 'betreurt dat niet eerder een passende wijze van erkenning of (moreel) rechtsherstel heeft plaatsgevonden'.

Nabestaanden kunnen nu aanspraak maken op de restitutie van opgelegde erfpachtcanon en straatgelden. Dat was een belasting voor onder meer de aanleg van wegen, straatverlichting en het ophalen van vuilnis. Het komende jaar worden zoveel mogelijk rechthebbenden opgespoord.

In Amsterdam ging in 2015 als compensatie voor de naheffingen 10 miljoen euro naar Joodse organisaties. In de hoofdstad woonden voor de oorlog 80.000 Joden. Den Haag telde destijds 17.000 Joodse inwoners. Er werden in Den Haag 2.623 percelen van Joodse eigenaren door de Duitsers geroofd.

'Eindelijk erkenning'

Joodse organisaties in Den Haag, waaronder de Nederlands Israëlietische Gemeente, de Liberaal Joodse Gemeente en de Stichting Joods Erfgoed, reageren positief op de stap van Den Haag. 'Dit is een erkenning voor degenen die altijd voor eerherstel en compensatie hebben gestreden', zegt Ronny Naftaniel namens de organisaties. 'Bovendien zegt Den Haag expliciet dat de stad de handelswijze na de oorlog betreurt. Amsterdam zei alleen dat het geïnde geld de stad niet toekwam, maar heeft geen directe excuses gemaakt.'

In 2015 liet Amsterdam door het NIOD onderzoek doen naar de gevolgen van roof en rechtsherstel. Ook de hoofdstad had na de oorlog van Joodse erfpachters of hun nabestaanden betaling geëist van achterstallige belastingen. Amsterdam legde bovendien nog extra boetes op, Den Haag niet. Anders dan in Amsterdam worden in Den Haag ook individuele claims mogelijk. In de praktijk zullen die moeilijk te onderbouwen zijn, omdat veel archieven werden vernietigd.

'Gewoon roof'

Veel Joodse woningbezitters zijn in de Tweede Wereldoorlog hun onroerende goederen kwijtgeraakt. De Duitse bezetter onteigenende woningen 'op even listige als kwaadaardige wijze', aldus historicus Robin te Slaa. Hij deed in opdracht van Den Haag onderzoek naar de houding van de gemeente tegenover Joodse eigenaren.

Te Slaa: 'De Duitsers registreerden de bezittingen eerst, namen ze vervolgens 'in beheer' en verkochten ze uiteindelijk. Dat gebeurde zonder toestemming van de Joodse eigenaren, die het geld ook nooit op hun rekening zagen. Het werd allemaal eufemistisch gebracht, maar het was gewoon roof.'

De gemeente Den Haag had na de oorlog niet alleen moreel, maar ook juridisch al de mogelijkheid om geen naheffingen te sturen naar de onteigende Joodse eigenaren, aldus Te Slaa. 'Dat maakt het des te schrijnender. De Haagse gemeenteraad en de verantwoordelijk wethouder waren echter bang voor rechtsongelijkheid. Het idee was destijds: we zijn allemaal slachtoffer geweest van de Duitse bezetting.'

Gedenksteen

Toen enkele Joodse eigenaren na de oorlog bezwaar maakten tegen de heffingen, besloot de Haagse directeur der gemeentebelastingen tot aan de Hoge Raad te procederen. Te Slaa: 'De gemeente heeft dus weloverwogen stappen gezet die weinig empathisch waren. De Hoge Raad gaf Den Haag overigens op strikt juridische gronden nog gelijk ook.'

In andere steden met een Joodse gemeenschap voor de oorlog, zoals Rotterdam, Arnhem, Groningen en Utrecht, is voor zover bekend nog geen onderzoek gedaan naar mogelijk ten onrechte opgelegde belastingen.

Lees verder

De joodse Julie Sprecher-Kattenburg overleefde de oorlog. Zij vertelde in 2013 haar tragische familiegeschiedenis. 'Na 1945 begonnen instanties rekeningen te sturen. Er kwam een boete voor een boom die in de Hongerwinter illegaal was omgekapt in de tuin van mijn schoonouders.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.