Joods drama door de ogen van Zwarte Mamba

Zwarte Mamba is een boek vol omzwervingen. De Somalische Nadifa Mohamed (1981) tekende het jeugdverhaal op uit de mond van haar vader, die over de 80 moet zijn, en herschreef het tot een reisroman. Ze brengt een in vergetelheid geraakt deel van de Tweede Wereldoorlog tot leven: de strijd tussen de Italianen van Mussolini, de Ethiopiërs en het Britse koloniale leger.


Haar vader, in het boek Jama geheten, trekt als jongetje van Jemen via Somaliland, Eritrea, Soedan en Egypte naar Palestina. De periode: 1935 tot 1947. Nadat zijn moeder is gestorven in Jemen, waar ze werk zocht, gaat Jama op zoek naar zijn vader. Die was kort na zijn geboorte naar Soedan vertrokken op zoek naar werk en geld. Niets meer van gehoord.


In Eritrea (in Italiaanse handen) wordt Jama ingelijfd in het fascistische leger. Dit is het gruwelijkste deel van Zwarte Mamba (dat is de koosnaam die zijn moeder Jama gaf, omdat een slang over haar zwangere buik was gekropen). Een vriendje van Jama wordt doodgemarteld na het stelen van rijst door Italiaanse militairen.


De reis van Jama eindigt op een schip. Hij wordt stoker, en zal dat vijftig jaar blijven. Maar die eerste reis is een van de schokkendste van de wereldgeschiedenis: het Britse schip brengt Joodse overlevenden van nazikampen die met de Exodus naar Palestina wilden, tegen hun wil terug naar Duitsland. De Britten verzetten zich na de oorlog tegen de massa-immigratie van zionistische Joden in 'hun' Palestina. Mohamed beschrijft het drama door de ogen van een Somalische zwerfjongere. Een verbijsterend perspectief.


Het is wonderlijk hoe goed Nadifa Mohamed zich inleeft in die duistere tijd en in de jongen die haar vader ooit is geweest. Ze is nog geen 30; dit is haar romandebuut. Ze werd ervoor genomineerd voor de prestigieuze Guardian First Book Award, eerder gewonnen door Zadie Smith (inmiddels een beroemdheid) en vorig jaar door de Zimbabwaanse Pettina Gappah.


Black Mamba Boy kreeg deze prijs echter niet, en dat is ook wel begrijpelijk. De auteur heeft nog niet de trefzekere stijl van Smith of Gappah; een redacteur had haar heel wat kunnen laten schrappen in een overdaad aan bijvoeglijke naamwoorden en omschrijvingen.


De trektocht van Jama maakt het verhaal rijk en afwisselend, maar het staat de roman ook in de weg. Nadifa Mohamed voert heel wat boeiende personages op, maar die krijgen geen kans de lezer te veroveren, want verder gaat Jama's reis.


De schrijfster volgt de werkelijke belevenissen van haar vader stipt, waardoor ook het verhaal soms weer stokt op zijpaden. Vaak heeft het meer van een avonturenroman voor tieners.


Wim Bossema


Nadifa Mohamed: Zwarte Mamba.


Uit het Engels vertaald door Josephine Ruitenberg. Orlando; 312 pagina's; € 18,95. ISBN 978 90 2295 974 9.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden