Joods Amsterdam

De bespreking door Kees Fens in de Volkskrant van 16 april van de herdruk van het in 1976 verschenen boek van Philo Bregstein en Salvador Bloemgarten Herinneringen aan joods Amsterdam is zeer zeker sympathiek....

De bedoeling van de auteurs was destijds oudere joodse inwoners van Amsterdam te laten vertellen over hun herinneringen aan hun leven voor de oorlog, waarin de jaren 1940-1945 een zo diepe caesuur hebben gevormd.

Dit betekent echter niet dat, zoals Kees Fens schrijft, sinds 1945 joods Amsterdam niet meer bestaat. Indien hij met 'joods Amsterdam' de vroegere Amsterdamse jodenbuurt bedoelt: omstreeks 1940 woonde daar nog slechts circa 10 procent van de Amsterdamse joden. Velen waren bijvoorbeeld na de sanering van deze buurt naar de Transvaalbuurt getrokken, anderen woonden in de Watergraafsmeer, in de Rivierenbuurt, enz.

Ook is het niet juist dat van het joodse proletariaat niemand de bezettingsjaren heeft overleefd. Het past niet hier namen te noemen van uit dit proletariaat afkomstige kinderen die het een heel eind op de maatschappelijke ladder hebben gebracht.

Uit het boek moge vooral een beeld oprijzen van enerzijds de armoede en anderzijds het socialisme, maar in jaren 1920 en 1930 waren de meeste joden in Amsterdam niet armer dan hun niet-joodse stadsgenoten, en waren er ook veel middenstanders onder hen, evenals een intellectuele bovenlaag.

En wat het socialisme betreft: de verhouding van joden en Amsterdam tot het socialisme, en ook die tot hun niet-joodse partijgenoten, ligt heel wat gecompliceerder dan hier wordt voorgesteld.

En wat professor J.J. Groen betreft, die overigens niet naar Israël emigreerde, maar daar een paar jaar verbleef en toen naar Amsterdam terugkeerde: zijn nichtje, dochter van zijn omgekomen broer en haar man en hun kinderen zijn uitgesproken joods-orthodox.

Het huidige joodse Amsterdam - bijna 25 jaar na het verschijnen van de eerste druk van het boek van Bregstein en Bloemgarten - kent een bloeiperiode die men in de jaren 1938-1940 niet had verwacht.

Er is naast Rosj Pinah en het Maimonides Lyceum, een streng-orthodoxe school, een joods jongerencentrum na grondige verbouwing heropend, en is de Gerard Doustraat synagoge, die vooral veel jongeren trekt na grondige restauratie her-ingewijd. De cursussen van het Nederlands Israëlisch Seminarium trekken meer belangstellenden dan ooit te voren. Anderzijds heeft ook het Liberaal Joods Kerkgenootschap zeer veel meer leden dan in 1939-1940 toen het ledental hoofdzakelijk uit Duits-joodse emigranten bestond. Kortom, er is zeker geen reden om te zeggen dat joods Amsterdam niet meer bestaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.