Column

Jongeren opgesloten in autoritaire staat

Je zult als slimme, veelbelovende jongere maar opgroeien in een boevenstaat. Wat doe je dan? Vorig weekend heb ik doorgebracht met zo'n hele groep jongeren. Ergens aan de Servisch-Roemeense grens. In het meest afgetrapte conferentiehotel van de Balkan. Ik was daar op een democratiseringsmissie van de onvolprezen Foundation Max van der Stoel (FMS) , vernoemd naar de legendarische buitenlandminister van de PvdA uit de tijd van Koude Oorlog en Ontspanning.

Een Servische transporthelikopter vliegt met een gemixte bemanning tijdens een Russisch-Servische militaire oefeningen. Beeld ap

Het is van een dieptragische sneuheid om intensief met democratische jongeren op te trekken die zich op het West-Europese democratiemodel oriënteren, maar dat doen in een politieke cultuur die daar in alles haaks op staat.

Je zou die jongeren slachtoffer kunnen noemen van een democratisch locked-in syndrome, opgesloten als ze zijn in een autoritair en corrupt politiek systeem. Vrijwel allemaal denken ze er wel eens over hun land te verlaten, en zo deel te worden van de al massale braindrain van talentvolle jongeren naar het buitenland.

Wie afgaat op de laatste voortgangsrapporten van de Europese Unie of op analyses van democratie-waakhond Freedom House kan Servië, ondanks lichte vooruitgang op onderdelen, nog altijd niet anders typeren dan als een corrupte, autoritaire eenpartijstaat. Het land wordt gedomineerd door de ultra-nationalistische SNS-partij, die zowel de president als de premier levert.

Zij keren zich tegen elke vorm van kritiek en oppositie. Vrije, onafhankelijke media wordt het leven zuur gemaakt. De leukste satiricus wordt door regeringsgetrouwe pers aangevallen als 'anti-Servische verrader'.

De rechterlijke macht en het kiesstelsel worden gemanipuleerd. Veel overledenen blijken nog altijd te stemmen. Er zijn verstikkende banden tussen tycoons in de zakenwereld, de SNS-partijoligarchie en de georganiseerde misdaad. Servië lijkt er alles aan te doen een karikatuur van een Balkan-land te zijn.

Daar moet niet te licht over worden gedacht. Neem het volgende schandaal, waarover overigens geen letter in Nederlandse media is verschenen, en dat bij een EU-toetredingsland! Het gaat om het zogenaamde 'Waterfront Project' in Belgrado. Stel je een land in Europa voor waar het volgende gebeurt: midden in de nacht komen er zo'n 30 gemaskerde mannen met honkbalknuppels een buurt binnenvallen.

Zij sluiten buurtbewoners op, pakken hun mobiele telefoons af, en halen met bulldozers tal van huizen en gebouwen neer. Het gaat hier om een buurt aan de Sava-rivieroever, waar de Servische regering een prestigieus Waterfront Project voor ultra-rijken wil ontwikkelen. Gefinancierd door Arabische oliestaten, maar met, naar verluidt, witgewassen Servisch geld.

Minstens zo erg is dit. Klachten over deze illegale bulldozer-actie werden door de politie niet in ontvangst genomen ('geen getuigen'), en in officiële Servische media zul je er vrijwel niets over terugvinden. De ombudsman die deze zaak heeft aangekaart ligt zwaar onder vuur van de almachtige premier van de almachtige SNS-partij, Vucic, die inmiddels, na groot en aanhoudend straatprotest, wel heeft moeten toegeven dat stedelijke ambtenaren betrokken waren bij de criminele sloopactie.

Zie daar het gezicht van onrecht, willekeur en autoritarisme aan de onmiddellijke rand van de Europese Unie. Sterker nog: in een aanstaand toetredingsland.

Servië is een land dat in zweeft tussen West en Oost, tussen westers democratiemodel en illiberaal Poetinisme/Orbanisme. Een bijkomend probleem, ook voor oppositionele groepen, is dat de Europese druk op het autoritair-nationalistische regime beperkt is. Geopolitieke belangen krijgen op de Balkan vooralsnog de voorrang. De SNS wordt ervoor beloond dat het een delicate overeenkomst heeft willen sluiten over Kosovo. Bosnië zou wel eens de nieuwe tijdbom kunnen zijn. Sommigen zeggen dat de Bosnische-Serviërs met Russische steun op onafhankelijkheid azen. Bosnië als nieuw Oekraïne?

En die jongeren dan? Ik geloof dat ik ze vooralsnog van een braindrain af heb kunnen houden. Ik heb ze op het hart gedrukt dat ze luider hun stem moeten laten horen over de aard van het regime in Servië (volgens hen erger dan onder Milosevic), omdat weinigen in West-Europa daar enig beeld van hebben. En ik heb ze gezegd dat de Europeanen niet in zee willen gaan met het corrupte, autoritaire Servië van Vucic en zijn vrienden, maar met het democratische Servië van de nieuwe jonge generatie.

Naar goed Balkan-gebruik werd vervolgens een glaasje Rakija gedronken, huisgemaakte pruimenlikeur, die van de gemiddelde drinker een comazuiper maakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden