Jongeren en ouderen in Wit-Rusland willen hetzelfde: géén oorlog

Het zijn maar oefeningen, maar de tanks en straaljagers zijn echt. Ze stuiven over Wit-Russisch grondgebied. Ouderen denken aan 1945 en de Sovjet-tijd. Jongeren aan Oekraïne. Allen willen vooral één ding: geen oorlog.

Jekaterina Loepatsj (tweede van links) op bezoek bij haar ouders. Alleen langs wegversperringen kan ze de stad uit. Beeld Yuri Kozyrev/ Noor

De ontploffingen van Russische granaten klinken steeds dichterbij in Vejsjnoria, een gebied in het noorden van Wit-Rusland dat overgenomen is door separatisten. Rebellen met machinegeweren, gekregen van het Westen, turen nerveus over de aardappelvelden. De Russische tanks en straaljagers kunnen ieder moment opdoemen - Moskou is Wit-Rusland te hulp geschoten om de pro-westerse separatisten te verslaan.

De inwoners van Vejsjnoria weten wel: het is maar een script van militaire oefeningen door het Wit-Russische en het Russische leger. Maar de honderden Russische tanks en tientallen straaljagers zijn echt, en ze stuiven deze week over Wit-Russisch grondgebied. Wat vinden de Wit-Russen daarvan?

Jekaterina Loepatsj, 21 jaar, heeft haar paspoort al moeten tonen aan gewapende mannen met helmen toen ze door Glybokaje liep - het stadje van haar ouders. Ze mag een week lang de straat niet op tussen tien uur 's avonds en zes uur 's morgens: er geldt een avondklok. Wil ze de stad in of uit, zoals vandaag, nu ze haar oma gaat helpen met aardappelen rooien, dan moet ze door checkpoints met wegversperringen, prikkeldraad en ja, ook daar staan mannen met machinegeweren in de aanslag.

Zelf woont Loepatsj, student internationale betrekkingen, in het buurland Polen, dat zich grote zorgen maakt. De Poolse minister van Defensie spreekt al weken van 'zeer gevaarlijke' oefeningen. Ook andere Navo-lidstaten vrezen dat die een opmaat zijn naar een Russische bezetting van Wit-Rusland. 'De grote zorg is dat de Russische troepen niet teruggaan, en dat is geen paranoia', aldus een Amerikaanse generaal. De bevelhebber van de Amerikaanse troepenmacht in Europa zei tegen The New York Times: 'We zullen klaarstaan.'

Russen in Wit-Rusland

Bekijk hier meer foto's die Yuri Kozyrev maakte van de Russische aanwezigheid in Wit-Rusland.

Script

'Ik denk dat ze een beetje overdrijven', zegt Jekaterina Loepatsj. Iedereen die ze tegenkomt op weg naar de aardappelvelden van haar oma is dat met haar eens: wat een paranoia in het Westen, zeg.

De oefeningen zijn geenszins nieuw. Ze worden sinds 1999 elke vier jaar gehouden, dus ook die van nu zijn al jaren bekend. Alleen de schaal en het script van 'West-2017' waren nog onduidelijk.

In Amerikaanse en Europese media is gesproken over honderdduizend man Russische troepen die westwaarts zouden trekken. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken probeerde 'de commotie in de westerse pers' te sussen met een overzicht van de aantallen: 5.500 Russische soldaten, 70 gevechtsvliegtuigen en -helikopters en ongeveer 260 tanks.

Troepen in de stad

Bij het checkpoint raakt Loepatsj in gesprek met Valentina, een gepensioneerde vrouw die per fiets tussen de wegversperringen slalomt om bij het bos te komen met rijpe paddestoelen - en dat met vriendin Jelena achterop. Valentina, hard geworden op collectieve boerderijen van de Sovjet-Unie, klaagt niet. 'Het is maar een oefening. Ze zullen niet aan ons zitten.'

Toch voelt het voor jonge inwoners van Vejsjnoria, zoals Jekaterina Loepatsj en haar zus Svetlana, niet lekker, Russische troepen in de stad. Ze weten wat er op de Krim en in Oost-Oekraïne is gebeurd. Loepatsj kijkt liever naar het Westen. Ze heeft studieboeken gekocht om Engels te leren. Na Warschau wil ze in West-Europa of Amerika gaan wonen. 'Ik hoop Berlijn of New York.'

Ze wil niet wachten totdat Wit-Rusland zich aan de Russische invloedssfeer ontworstelt. Rusland houdt Wit-Rusland gemakkelijk aan de teugels, denkt ze. 'Zelfs als Rusland binnenvalt, zullen de Wit-Russen zich niet verzetten. Want hoe kun je vechten voor een land waarin je weinig geld en eten hebt?'

Tekst gaat verder onder de foto.

Controlepost in Glybokaje bij oefeningen van het Wit-Russische en Russische leger. Er geldt een avondklok. Beeld Yuri Kozyrev/ Noor

Valentina zou het inderdaad niet erg vinden als de Russische tanks in Wit-Rusland blijven staan. 'Het belangrijkste is dat ik mijn pensioen krijg. En zolang er maar geen oorlog uitbreekt.'

Geen oorlog: die wens komt terug in alle gesprekken met inwoners van Vejsjnoria. Langs de wegen zie je talloze oorlogsmonumenten voor slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Soms zijn het tientallen fundamenten van huizen - hele dorpen zijn hier destijds in brand gestoken, met de inwoners er nog in.

Wit-Russen praten over oorlog als een tragedie. Niet als een overwinning, zoals de Russen. In Laplina, een van de vele leeglopende plattelandsdorpjes in Vejsjnoria, zegt Zina, een van de laatste inwoners: 'Natuurlijk zijn wij bang als we tanks zien.' Terwijl de vrouw aardappelen kookt voor haar twee varkens, vertelt ze over 1945, toen ze als 3-jarige haar ouders verloor in de oorlog.

Grondwet

Haar buurman Vitali, een gespierde man die het veld omploegt met een paard, ergert zich aan de gewapende mannen die hem vanochtend bevalen zijn paspoort te tonen. Hij weet zelf wat oorlog is: tot 2015 woonde hij in Donetsk, de hoofdstad van de separatistenregio in Oost-Oekraïne. Daar zijn sinds 2014 honderden controleposten opgetuigd. Vitali, brommend: 'Als het leger wil oefenen, doen ze dat maar in een veld, niet in de stad. In de grondwet staat dat we vrij mogen bewegen.'

Bij de oma van Jekaterina Loepatsj wordt het veld voor het eerst gerooid door een tractor - het paard ging vorig jaar dood, na 34 jaar. Bij de lunch met kljotski, vlees in aardappelen, wordt door haar oudere familieleden mild gesproken over de aanwezigheid van Russische militairen.

Ze zijn eraan gewend dat er buitenlandse machten over hun grondgebied marcheren. De afgelopen honderd jaar gingen (delen van) Wit-Rusland door de handen van Polen, nazi-Duitsland, de Sovjet-Unie.

Loepatsj merkt ook in Polen dat haar land niet serieus genomen wordt. Als ze op bezoek is bij haar ouders in Wit-Rusland, zegt de bejaarde Poolse vrouw wier hond ze uitlaat: 'Doe ze de groeten, daar in Rusland.' Tegenwoordig zegt ze maar dat ze uit Rusland komt, als ouderen in Polen haar vragen waar ze vandaan komt. 'Dan hoef ik niet uit te leggen dat Wit-Rusland een onafhankelijk land is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden