Nieuws Sociaal-Economische Raad

Jongeren eisen met ‘generatietoets’ plaats op in de wet

De politiek houdt er geen rekening mee hoe de stapeling van allerlei wetten uitpakt voor jongeren, stelt het jongeren­platform van de Sociaal-Economische Raad. Een ‘generatietoets’ moet uitglijers zoals bij het leenstelsel voorkomen.

Van linksaf Luce van Kempen, SER-voorzitter Mariëtte Hamer, Hasher Ahmadi en Alex Tess Rutten van het SER-Jongerenplatform. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Bij nieuwe wetgeving en sociale akkoorden moet voortaan standaard worden onderzocht hoe maatregelen uitpakken voor verschillende generaties, ook in combinatie met andere wetten. Zo’n ‘generatietoets’ maakt politici beter bewust van hun keuzes en kan voorkomen dat jongeren onevenredig gedupeerd worden door een stapeling van saneringen en bezuinigingen.

Dat voorstel lanceert het Jongerenplatform van de Sociaal-Economische Raad (SER) vandaag in een advies aan het kabinet en de Tweede Kamer. Een goed voorbeeld vinden de jongeren (volgens de eigen definitie iedereen tussen 15 en 35 jaar) de invoering in 2015 van het inmiddels omstreden leenstelsel. Dat verving de basisbeurs, die volgens criticasters een ‘subsidie voor de rijken’ was.

Luce van Kempen (24), studente met een bijbaan in een wijnhandel, voorheen voorzitter van de Nationale Jeugdraad en nu voorzitter van het Jongerenplatform: ‘Het leenstelsel had een eigen beleidslogica. Er is gekeken naar mogelijke effecten op het studiegedrag. Maar dat intussen hypotheekverstrekkers bezig waren hun eisen voor een lening op te schroeven, is onvoldoende meegewogen. Dat de arbeidsmarkt flexibiliseerde ook. Met een schuld en zonder vaste baan loop je nu stuk op de woningmarkt. Dus moet je het stichten van een gezin uitstellen. Zo stapelen de effecten zich op, zonder dat de Tweede Kamer het zo bedoeld heeft.’

In het SER-Jongerenplatform zijn negen jongerenorganisaties vertegenwoordigd. Zij zien ook mogelijkheden voor een generatietoets bij de nieuwe wetten over bijvoorbeeld de pensioenen en het klimaat. Een andere belangrijke wet waarbij zo’n toets nuttig kan zijn, is de aanstaande Wet arbeidsmarkt in balans (‘vast minder vast, flex minder flex’). Die regelt onder meer een versoepeling van het ontslagrecht.

Ontplooiingskansen

Het Jongerenplatform is een initiatief van SER-voorzitter Mariëtte Hamer, het voormalige PvdA-Kamerlid dat in 2014 de huidige Rabo-bankier Wiebe Draijer opvolgde. ‘De ontplooiingskansen voor jongeren moeten beter worden meegewogen in beleid’, zegt Hamer, die in de jaren tachtig oprichter en eerste voorzitter was van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb). Huidig LSVb-voorzitter Alex Tess Rutten (25), studente en lid van het Jongerenplatform: ‘In Nederland is het normaal om 30 procent van je inkomen te besteden aan wonen. Bij jongeren is dat inmiddels al 40 procent. Daar is niet goed over nagedacht en dat heeft een groot effect op hoe je je leven kunt inrichten.’

In hun advies Hoge verwachtingen. Kansen en belemmeringen van jongeren in 2019 signaleren de jongeren dat het steeds belangrijker wordt welk sociaal kapitaal iemand van huis uit mee krijgt, ongeacht de daarna doorlopen vooropleiding en behaalde diploma’s. Door Nederland loopt een onzichtbare muur, zeggen de SER-jongeren. Wie een uitgebreid netwerk heeft en ‘gekend’ wordt, heeft meer kans op interessant werk, steun bij financiële tegenslag en hulp wanneer zorg noodzakelijk is. Aan de andere kant van de muur staan de jongeren die deze hulpbronnen via ouders, familie en vrienden niet allemaal hebben.

Die bevindingen komen overeen met het rapport De toekomst tegemoet van het Sociaal- en Cultureel Planbureau uit 2016. De geruststellende wetenschap dat in Nederland een opwaartse beweging altijd mogelijk is op basis van eigen verdienste (‘meritocratie’) wordt belemmerd voor diegenen die niet van meet af aan in de ‘juiste kringen’ verkeren. Dat is een bedreiging voor Nederland als geheel – al bieden die juiste kringen geen honderd procent garantie op succes .

Hasher Ahmadi (24), voorzitter van Jong AWVN (Algemene Werkgeversvereniging), na een afgeronde studie inmiddels werkzaam bij KLM: ‘Wij willen voor alle jongeren risicofactoren en knelpunten wegnemen. Die muur moet geslecht. Iedereen moet in alle levensfasen kansen kunnen benutten. De generatietoets kan werken als een brede, integrale realitycheck op voorgenomen beleid.’

Psychische klachten

Een andere prominente aanbeveling van de jongeren is meer aandacht voor prestatiedruk en psychische klachten. Zo wordt het bindend studieadvies, dat studenten verplicht in het eerste studiejaar driekwart of zelfs alle studiepunten te behalen, als stressvol ervaren. Ook het voldoen aan allerlei ‘zachte’ eisen, zoals goede motivatiebrieven en het bouwen aan een onderscheidend cv, met bijvoorbeeld interessante stages, werkt belastend.

Het SER-Jongerenplatform stelde in 2017 al een manifest op, dat werd aangeboden aan de Tweede Kamer. Kamerleden Gijs van Dijk (PvdA) en Steven van Weyenberg (D66) dienden daarna een motie in om het Jongerenplatform ‘een ambitieuze verkenning’ te laten doen naar het toekomstperspectief van jongeren. Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) toonde zich daar gevoelig voor en vroeg de SER dit advies op te stellen. Het wordt vandaag in een openbare vergadering van de SER (het polderoverleg tussen werkgevers, werknemers en gespecialiseerde kroonleden) afgetikt. ‘Het is SER-proof’, zegt Hamer.

Het SER-Jongerenplatform staat los van het jongerenparlement waartoe minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) eerder dit jaar het initiatief nam. Dat is bedoeld om jongeren bij de politiek te betrekken. Fractieleider Gert-Jan Segers van de ChristenUnie op zijn beurt bracht in februari zes jongerenorganisaties samen onder de noemer Coalitie-Y. Hij raakte geïnspireerd door een van zijn dochters, die over de positie van millennials verzuchtte: ‘Wij zijn de sjaak.’

Lees ook

Luce van Kempen, voorzitter van het SER Jongerenplatform, schreef in mei een opiniebijdrage voor de Volkskrant die hier is na te lezen.

Barbara Baarsma, kroonlid van de SER, schreef vorige week deze opiniebijdrage: Geef jongeren meer te zeggen dan ouderen. Daarop reageerde Max Pam in zijn column.

Zes correspondenten van de Volkskrant profileerden vorig jaar zes internationaal opvallende jongeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden