Jongens/ meisjes van dertien

Twee jaar geleden begon documentairemaker Michiel van Erp elf Utrechtse kinderen te filmen. Hij volgt ze tot ze 18 zijn, vanaf morgen wordt weer een reeks uitgezonden. Mitchell, Luka en Sardan zijn nu 13. 'Ik kijk niet meer zo naar mijn ouders om.'

undefined

'Ik wil wel ouder zijn', zei Mitchell toen hij 11 was. 'Dan ben je volwassen en mag je een tattoo.' 13 is volwassen genoeg voor een tattoo, heeft hij dit jaar besloten. Moeder Sandra denkt daar anders over. Van haar mogen er pas tatoeages op zijn armen als hij is uitgegroeid. Anders worden ze lelijk.

Mitchell hangt onderuitgezakt op de bank. Zijn linkerarm ligt achter de rug van vriendin Romy, die druk in de weer is met haar BlackBerry. Een maandag geleden vroeg Matthijs van Nieuwkerk bij De Wereld Draait Door of hij een vriendinnetje had. 'Ja', zei Mitchell. Matthijs nam er geen genoegen mee. Of hij haar kon beschrijven? 'Nee, doe ik niet', was het korte antwoord.

De wereld hoeft niet alles te weten. Toen hij dit jaar naar de psychiater moest om getest te worden op adhd mocht Michiel van Erp niet mee. 'Dan praten ze ook over de dingen die hij heeft gedaan', zegt Sandra. 'Dat zijn niet altijd leuke dingen.'

Vroeger gebruikte Mitchell weleens zijn handen om een probleem op te lossen. 'Als je me boos maakt, dan heb je me boos gemaakt', zei hij in 2011. Vorig jaar werd hij geschorst omdat hij had gevochten op het schoolplein. Ergens is het wel vervelend dat mensen hem zo zien op tv. 'Zo wil ik eigenlijk niet gezien worden. Straks denken al die mensen dat ik heel slecht ben. Dat ik een moordenaar ben ofzo.'

Uit de adhd-test volgde geen diagnose, maar Mitchell vond de bezoekjes aan de psychiater geen verspilde tijd. 'Toen hoefde ik tenminste niet naar school.' Zijn hekel aan school is met zijn lengte toegenomen, al gaat het in de klas veel beter dan een paar jaar geleden. Rustig zijn blijft moeilijk. Tot het vierde lesuur gaat het goed, 'maar na tien over twaalf word ik weer druk'. Hij wil zo snel mogelijk werken, 'waarschijnlijk iets in de bouw'.

Vorig jaar was hij het filmen helemaal zat, maar hij besloot toch door te gaan. In de toekomst wordt het leuker, denkt hij. 'Het lijkt altijd of oudere mensen van een jaar of 16, 17 alles leuk vinden. Jongens en meisjes van die leeftijd zijn allemaal zo vrolijk. Misschien ben ik ook zo op die leeftijd.'

'Ik ben nooit positief', zei Mitchell eerder. Dit jaar viel dat ook niet mee. In de nieuwste aflevering zegt Michiel van Erp dat vader Richard als stratenmaker is afgekeurd vanwege zijn rug. De waarheid is dat hij bijna overleed aan een longembolie. Hij is nog niet helemaal hersteld, maar het grote gevaar is gelukkig geweken. Lol maken is belangrijk, benadrukt moeder Sandra nu nog meer dan vroeger.

Volgend jaar moet de tattoo er echt komen. Eerst wilde Mitchell de namen van zijn toekomstige vrouw, kinderen, vader en moeder. Nu alleen nog die van opa en oma, die een paar deuren verderop wonen. 'Ik kijk niet meer zo naar mijn ouders om', zegt Mitchell. Naar zijn opa en oma luistert hij altijd. Ouderen moet je met respect behandelen, vindt Mitchell. 'Normaal sta ik nooit vroeg op in het weekend. Toen mijn opa het laatst vroeg, deed ik het wel.' Hij twijfelt nog of er ooit kindernamen op zijn arm komen. 'Toen ik 11 was, wist ik zeker dat ik kinderen wilde. Nu kijk ik naar mezelf en denk ik: ik neem geen kinderen meer.'

Justin Bieber is niet meer welkom in de slaapkamer van Luka. In zijn plaats hangen nu uit de Girlz! gescheurde posters met teksten als 'I'm a dreamer, so sue me!' 'Ik heb het gevoel dat het niet meer lang duurt voordat ik ongesteld ben', zei Luka toen ze 12 was. 'Best wel genant', vindt ze dat nu. 'Daar heb ik echt ontzettende spijt van.'

Dit jaar wist ze heel goed wat ze wel en niet wilde zeggen. 'Dat is privé', zei ze dan tegen Michiel van Erp. 'Als Michiel vraagt hoe ik sta te schuren in de Brothers ga ik dat echt niet voordoen.' Brothers is een discotheek in Bunnik waar Luka sinds kort twee keer per maand naartoe gaat, met 15 euro op zak. 10 euro voor de entree en 5 euro voor drinken. 'Red Bull is 4 euro. Als ik nog meer dorst heb, haal ik wel water bij de wc.' Brothers is een fijne plek, omdat niemand op je let, vindt Luka. 'Je kunt even helemaal losgaan en je ouders weten er niks van. Het maakt niet uit met wie je zoent, want je kent ze toch niet. Als je op school met elke jongen gaat zoenen, vinden ze je een slet.'

Een slet ben je niet als je met twee jongens op een avond zoent. Wel als het er zeven zijn, 'hoewel het wel de Brothers is'. Om een slet te zijn, moet je er bovendien 'heel erg ordinair' uitzien. 'Elke dag een naveltruitje en een strakke broek waarin je kont heel groot wordt.'

Het is leuk om te zien hoe ze is veranderd, vindt Luka. 'Een jaar geleden droeg ik nooit make-up.' Ze zit nog steeds op naailes en houdt nog altijd van tekenen, maar kunstenaar worden hoeft niet meer. 'Met kunst is het alleen maar kunst, kunst, kunst. Dat vind ik niet afwisselend genoeg.'

Haar ouders vindt ze inmiddels ouderwets en te netjes. 'Als ik raad wil, ga ik gelijk naar mijn vriendinnen.' Heel soms doet haar moeder, die zich bezighoudt met healing, chakra en auralezen, nog weleens een healing bij haar. Maar ze gaat niet mee naar spirituele open dagen. Wel gelooft ze nog in vorige en volgende levens.

Inmiddels weet ze dat verliefdheid het gelukkigst maakt. 'Een paar jaar geleden was ik altijd verliefd. Nu soms wel een paar maanden niet. Ik voel me dan veel rustiger en leeg in mijn buik, omdat de vlinders er niet meer zijn. Verliefd zijn voelt zo fijn in je buik.'

De verliefdheden van Luka verlopen volgens een vast stramien. 'Eerst mag niemand het weten, behalve mijn vriendinnen. Daarna ga ik via via zijn nummer regelen en kijken of ik met hem kan chatten. Dan ontstaat er een gesprek en uiteindelijk zeg ik altijd wel dat ik hem leuk vind, meestal online.'

Van jongens in Brothers hoeft ze geen nummer. 'Dat is zonder gevoel. Ik word niet verliefd op jongens die ik niet ken. Ik moet wel het gevoel hebben dat ik ze kan vertrouwen. Laatst had ik gezoend met een heel knappe jongen die op school zit bij een vriend. Die vond mij leuk, maar iemand zei dat hij een chanterboy is, een player.'

Goed met elkaar praten is belangrijk, zowel in het echt als via Facebook en WhatsApp. 'Ik heb nog nooit een vriendje gebeld. Als het stilvalt aan de telefoon lijkt me dat awkward.'

Verliefd zijn maakt blij, maar ook kwetsbaar. 'Ik bedoel, een jongen hoeft maar één ding te doen dat je niet leuk vindt... als je dan echt van hem houdt, barst je misschien wel in tranen uit en ben je opeens niet meer gelukkig.'

De kater naast Sardan op de bank heet Sjef. 'Sjef is de baas van de straat', zegt zijn jongere broertje. Twee jaar geleden wilde Sardan nog dierenarts of archeoloog worden. Hij komt uit een familie die volgens moeder Kika 'alle musea afgaat en alles bezoekt en bekijkt'. De kast staat vol boeken over kunst en geschiedenis. 'Hij is besmet', roept vader Martin vanaf de keukentafel. Sardan zit op een kunst- en cultuurschool. 'Ik ben creatief en kan moeilijk stilzitten.'

Van buiten is hij veel veranderd, vindt hij. 'Ik vind mezelf er stom uitzien, met dat lange haar', zegt Sardan over de beelden uit 2011. Wel leuk om te zien is dat hij langer en breder is geworden. Alles gaat meer vanzelf als je ouder wordt, merkt hij. 'Vroeger was het chaos op school en chaos in mijn hoofd. Nu ben ik gewoon rustig.'

Vrienden zijn belangrijker dan ooit. 'De dingen waarmee ik zit, hebben zij ook meegemaakt. Als ik tegen mijn moeder zeg dat ik een toets slecht heb gemaakt, dan weet zij niet hoe moeilijk de toets was.'

Op zijn 11de had hij niet kunnen vermoeden dat hij nu prepper zou zijn. Een prepper is iemand die zich voorbereidt op het einde der tijden, of toch tenminste op een ramp of oorlog. 'Dan komen de mensen in opstand, worden de steden geplunderd en moet iedereen voor zichzelf kunnen zorgen.'

Hij begon met preppen toen hij naar de middelbare school ging. 'Mijn beste vriend Merijn en ik vonden survivallen altijd al cool.' Allebei hebben ze een rugzak vol spullen om 74 uur te overleven. 'In de auto liggen wollen dekens en voedsel. Als het ooit zover komt, rijden we naar het huis van opa en oma in Frankrijk. Daar leven veel wilde zwijnen. Mijn opa heeft een shotgun, wat veel handiger is dan de katapult die ik zelf heb gemaakt. Met een katapult kan je wel een konijn of vogel doodmaken, maar geen zwijn.'

Zijn ouders doen zelf niet aan preppen, maar ze begrijpen de achterliggende gedachte wel. 'Eigenlijk is het een soort scouting', zegt zijn vader. Niet iedereen vindt preppen normaal. 'Waarom prep je nou?', vroeg een jongen vandaag nog. 'Merijn gaat er dan gelijk tegenin. Zo van: 'Moet je komen dan!'' Dat is niks voor Sardan. 'In plaats van te vechten, kun je beter zeggen: 'Als ik dat nou leuk vind, laat me dan gewoon.' En dan gewoon rustig weglopen.'

Zo werkt dat ook in een survivalsituatie. 'Dan moet je ook niet schreeuwen hoe goed je het allemaal wel niet weet, want dan komt iedereen achter je aan. Je kunt beter je rugzak pakken en normaal doen.'

Een goede prepper zijn geeft een zelfverzekerd gevoel. Hij kan zichzelf erin kwijt. Op zijn 18de doet hij het nog steeds, dat weet hij zeker. 'Een man van mijn moeders jaar doet het nu ook al veertig jaar. Het gaat om kennis opbouwen en kennis opbouwen stopt nooit.'

Bang voor het einde van de wereld is hij niet. 'Ik wil niet dat het gebeurt, want dan raak ik familie kwijt die niet voorbereid is. Mijn neefjes en nichtjes in Amsterdam kunnen we niet op tijd ophalen.'

Kater Sjef kan gelukkig gewoon mee. Al bestaat er een kans dat hij in een noodsituatie wordt opgegeten.

TIJD VAN JE LEVEN: WIJ ZIJN 13, MAANDAG 16 T/M VRIJDAG 20 DECEMBER OM 17.35 UUR OP NEDERLAND 3

56 Up

Het langere tijd volgen van groepen kinderen of volwassenen is binnen en buiten de landsgrenzen populair onder documentairemakers. In Nederland was er onder meer Generatie 2010. De NCRV volgde zes jonge gezinnen met kinderen uit het jaar 2010, maar stopte daar na drie jaar mee vanwege bezuinigingen.

Het beroemdst is de reeks Seven Up van de Britse filmmaker Michael Apted. Sinds 1964 volgt hij veertien kinderen uit alle lagen van de bevolking. Elke zeven jaar komt hij met een update. Vorig jaar mei werd 56 Up uitgezonden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden