Column

Jongens en meisjes: léés Oorlogswinter

Over goed en fout in donkere tijden. Altijd ten onrechte gedacht dat ik daarvoor Hermans heb nodig gehad.

BoekenwinkelBeeld thinkstock

'Het kapitaal is nu helemaal de baas', jammerde Jan Terlouw (84) afgelopen zaterdag in deze krant, 'aan de salontafel in een prachtig koetshuis dat hij en zijn vrouw Alexandra bewonen op een landgoed in Twello'.

Helemaal waar: toen ik in de boekhandel zijn jeugdklassieker Oorlogswinter tegenkwam voor de prijs van welgeteld 1 euro, was ik verkocht. In de permanente uitverkoop wordt de consument vanzelf product van de koopjescultuur.

Die prijs is het gevolg van een actie ('Geef mij maar een boek') van verzamelde boekhandelaren. Een mooi doel: de jeugd kennis laten maken met het 'betere jeugdboek'. Kennelijk doen ze dat op school niet meer. In mijn jeugd nog wel; in de jaren zeventig lag het in het schoolbiebje. Gratis.

Op hun site zeggen ze: 'Ga naar je boekhandel met 1 euro op zak en zet je ijsmuts op. Heb je geen ijsmuts? Geen probleem, dan neem je gewoon een knijpkat mee. Dan is voor 1 euro het prachtige boek Oorlogswinter helemaal van jou!'

Ik was mijn knijpkat vergeten, maar mocht toch een exemplaar meenemen van mijn boekhandelaar. Is het ooit oorlog, dan weet ik waar ik mag schuilen.

Helaas is op de heruitgave de onheilspellende donkerblauwe omslagtekening (door Jan Wesseling) uit mijn eigen jeugd vervangen door een aanzienlijk soberder uitvoering, maar voor 1 euro kun je niet alles hebben.

Jan TerlouwBeeld anp

Verder blijkt het boek 44 jaar na dato gelukkig nog net zo mooi als toen. Jongens en meisjes: léés dat boek. Aan de hand van een spannend verhaal over de 16-jarige Michiel, die door toeval een Britse piloot helpt verschuilen, schetst Terlouw fijntjes de mistgordijnen tussen 'goed' en 'fout', 'vriend' en 'vijand' in tijden van angst, verschrikking en verraad.

Dat was ik vergeten: ik dacht dat ik daar jaren later pas W.F. Hermans voor nodig had gehad.

Feitelijk herinnerde ik me van Oorlogswinter meer de televisieserie. Die huist ergens in de MAX-kwab van mijn geheugen, naast Q&Q. Tijd kleurt alles zwart-wit, maar YouTube liegt niet: de 'serie tv-spelen van Wim Povel' was in kleur. Dat automatisch geweervuur onder die dramatische pianodeun. Ton Lensink als oom Ben! Leontien Ceulemans!

Politiek en samenleving houden voormalig D66-voorman Jan Terlouw nog zeer bezig. Met zachte stem bezigt hij krachtige termen. Lees hier het interview (+).

Het boek blijkt nauwelijks gedateerd. Wel maakte ik me bij herlezing vrolijk over wat archaïsmen, maar misschien moesten die ook in 1972 al de winter van 1944 vertolken. 'Jasses'. 'Wel hier en gunder!'

De barones 'neeg haar hoofd', de piloot had 'een flegmatisch gezicht'. Als kind ben ik er niet over gestruikeld, evenmin vond ik het toen ongeloofwaardig dat de Britse piloot binnen twee weken Nederlands sprak. Mezelf kennende vermoed ik dat ik over de moeilijke woorden heen las.

De actie 'Geef mij maar een boek' schijnt goed te lopen. Moeten we geloven dat kinderen van nu de boekhandel bestormen om te vernemen over de Tweede Wereldoorlog en de knijpkat? Ik denk dat het hun ouders zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden