Jonge stellen zonder kinderen zijn het gelukkigst

De levenskwaliteit in Nederland is gemiddeld hoog maar zeer ongelijk verdeeld. Er gaapt een groot gat tussen de groep Nederlanders die het materieel zeer goed heeft, gezond en gelukkig is (een derde) en de groep die het op die drie fronten flink tegenzit (een kwart). Twintigers met een relatie zonder kinderen scoren het hoogst in levenskwaliteit, alleenstaande ouders met jonge kinderen het laagst.

Een jong stel slaapt in het zand bij een festival in Hongarije.Beeld anp

Dit blijkt uit een onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) naar de levenskwaliteit van de Nederlandse bevolking. Het is voor het eerst dat het CBS bij de meting van het welbevinden van de bevolking zowel welvaart als welzijn onderzocht. Er zijn immers veel factoren die de kwaliteit van een leven bepalen.

Het belang van welzijn daarin wordt steeds meer erkend en wordt ook steeds meer als onderdeel van overheidsbeleid gezien, stelt hoofddemograaf Jan Latten van het CBS. 'Je komt er niet gemakkelijk meer mee weg burgers in inkomen te laten stijgen, als tegelijk bijvoorbeeld de kwaliteit van en de toegang tot gezondheidszorg achteruitgaan. In het maatschappelijk debat kijkt men niet alleen naar het welvaartspeil, maar ook of er wordt geïnvesteerd in een beter welzijn van burgers.'

Regie

Dat geld niet alles zegt, blijkt alleen al uit de bevinding van het CBS dat de grootste bevolkingsgroep - de middelbaar opgeleiden - sinds de economische recessie weliswaar het meest aan welvaart heeft ingeboet, maar er onder hen toch nog steeds een even grote groep is die best tevreden is gebleven. 'Misschien zijn dat juist degenen voor wie het materiële minder zwaar telt.'

De grootste kans op een hoge kwaliteit van leven hebben hoogopgeleiden (hbo of wo) met een werkende partner. Vele geluksfactoren liggen dan binnen handbereik: een hoog gezamenlijk besteedbaar inkomen, financiële zekerheid middels een vaste baan, een koopwoning, gezondheid, liefdesgeluk, een grote regie over het eigen leven en sociale contacten.

De geringste kansen hebben lager opgeleide alleenstaanden. Deze, hoewel in omvang kleiner wordende, groep zal in de huidige kenniseconomie steeds kwetsbaarder worden. De werkloosheid onder laagopgeleiden is met 12 procent het hoogst. Van ruim de helft van de mensen met een uitkering is de levenskwaliteit slecht te noemen, onder bijstandsgerechtigden is dat percentage 75 procent.

Het ligt voor de hand dat jonge stellen het hoogst scoren in levenskwaliteit, stelt Jan Latten. De jonge generatie is hoger opgeleid dan ooit, heeft goede arbeidskansen en is het gezondst van alle volwassen leeftijdsgroepen. 'Ze staan aan het begin van alles wat bijdraagt aan een hoge levenskwaliteit: de liefde is nog vers, ze hebben veel loopbaankansen, ze zijn op zoek naar een koophuis; de wereld ligt voor hen open.' De groep onder twintigers die onder aan de ladder staat, laagopgeleid, vaker werkloos of alleenstaand is, is met 10 procent relatief klein, stelt Latten.

'We eten gezond, sporten, krijgen vrienden langs'

Wie Michiel Bakker (26, advocaat) en Sanne Grootveld (23, student)

Categorie 18 tot 30 jaar zonder kinderen

Volgens het CBS is dit de categorie met de grootste welvaart en meeste welzijn.

'We herkennen ons zeker in het beeld dat het CBS schetst. We wonen in een vrij ruim tweekamerappartement in het Regentessenkwartier in Den Haag. Dat betekent dat we er qua ruimte flink op vooruit zijn gegaan, want hiervoor woonden we allebei in een studentenhuis. Bovendien was het bij Michiel in huis vaak rumoerig, dus hier is het wat rustiger. Voorlopig blijven we nog huren, zeker tot de tijd dat we allebei een baan hebben. Maar met de toekomst zijn we nog niet zo bezig. We hebben nu veel vrijheid en leven ons leven. We hebben niet heel veel te besteden, maar kunnen eens per maand uit eten en we gaan regelmatig naar de film. Laatst zijn we nog naar een wijnproeverij geweest. Als we in de supermarkt zijn kopen we soms biologische producten, hoewel we nog wel op de aanbiedingen letten. We hebben nauwelijks fysieke of mentale klachten. We eten gezond, sporten, hebben wekelijks vrienden over de vloer die komen eten. Op dit moment hebben we niet veel meer nodig.'

Beeld .

Sociale contacten

Alleenstaande ouders (90 procent moeders) scoren het laagst in levenskwaliteit. Deze groep krijgt het volgens Latten het zwaarst voor de kiezen omdat veel tegenslagen die een mens in zijn leven kan meemaken, tegelijk komen: verlies van de partner, fors kelderende inkomsten, verandering van sociale leefomgeving door verhuizing naar een sociale huurwoning, isolement. 'En daar komen vaak nog de spanningen van een echtscheiding bij, wat het welzijn negatief beïnvloedt.'

Opvallend in het onderzoek is verder dat veel minder alleenstaande mannen van boven de 65 zich eenzaam voelen, in vergelijking met tien jaar geleden. Mogelijk heeft dat te maken met de betere band van gescheiden vaders met kinderen en het langer doorwerken door ouderen, ook na de pensioengerechtigde leeftijd.

Vrouwen en mannen met de laagste levenskwaliteit ervaren hun positie beduidend anders. Vrouwen zijn gemiddeld veel gelukkiger met hun leven. Ook daar heeft Latten een verklaring voor: 'Werk en status zijn voor mannen bepalend voor hun welbevinden. Dus zullen zij meer dan vrouwen in de laagste inkomensgroepen last hebben van hun lage sociale status. Voor vrouwen zijn sociale contacten bepalend voor hun welzijn. Zij lijden minder onder een geringe welvaart zolang ze familie en vriendinnen om zich heen hebben.'

'Van een villa in Spanje ging ik naar een flatje'

Wie Marjan Kesteloo, (53, maatschappelijk werkster)

Categorie alleenstaande moeder van drie kinderen van wie een zoon van 16 nog thuis woont.

Volgens het CBS heeft de grootste groep in deze categorie zowel een lage welvaart als een laag welzijn.

'Elf jaar geleden woonde ik nog in een mooie villa in Spanje met mijn drie kinderen en hun vader. We hadden vijf slaapkamers, twee badkamers en een zwembad. We keken uit op de Middellandse Zee. Nu woon ik in Nederland in een flat van tachtig vierkante meter. Gelukkig kijk ik nog uit op wat groen, maar als ik naar rechts kijk zie ik een andere flat. Het is natuurlijk een stuk kleiner dan wat ik had, maar het heeft m'n geluksgevoel niet negatief beïnvloed. Sterker nog, ik ben nu soms gelukkiger dan toen.

'Doordat ik een goede baan heb en in het begin behoorlijk wat alimentatie kreeg, kan ik voldoende besteden. Ik ben er financieel op achteruit gegaan, maar heb geleerd dat geluk niet in materie zit. En de zorg voor mijn kinderen deed ik altijd al grotendeels alleen, dus dat was geen extra belasting. Maar ik kan me voorstellen dat het welzijn voor sommige alleenstaande ouders wel wordt aangetast, zeker als ze in de bijstand zitten en nauwelijks iets te besteden hebben.'

'Ik leef niet royaal, maar ik vermaak me wel'

Wie Henk van der Kamp (66) uit Velp

Categorie alleenstaande man 65+

Volgens het CBS is deze groep mensen minder eenzaam dan tien jaar geleden.

'Sinds onze scheiding zestien jaar geleden heeft mijn ex met beide kinderen nauwelijks tot geen contact meer, maar ik juist heel veel. M'n zoon heeft hier gisteravond nog gegeten. Ik mis soms alleen wel een partner. Een LAT-relatie zou voor mij ideaal zijn, want het wordt hier in huis misschien een beetje druk als er nog een vrouw rondhuppelt. Ik heb hier nogal veel spullen staan. Bovendien hecht ik veel waarde aan mijn vrijheid.

'Ik ben al een tijdje met pensioen omdat ik werkte met verstandelijk beperkten, wat erg zwaar was. Nu heb ik een AOW-uitkering en een klein pensioen; een deel wordt ingehouden en aan mijn ex uitgekeerd. Daardoor moet ik heel erg op de kleintjes letten. Ik zou graag wat royaler willen leven, weer eens naar het buitenland op vakantie gaan. Dat is jaren geleden.

'Eenzaam ben ik zeker niet. Het is niet zo dat mensen hier de deur plat lopen, maar ik heb goede contacten met de buren en ben secretaris van de Vereniging voor Alleengaande Kampeerders. Regelmatig ga ik met een club van dertig man kamperen. En ik word ook nog opa. Ik vermaak me wel.'

Bij de bepaling van de kwaliteit van leven hanteert het CBS de hoogte van iemands besteedbare inkomen en economische zekerheid (welvaart) en factoren die het welzijn bepalen, zoals gezondheid, relatie, sociale contacten, maatschappelijke participatie, veiligheid, woonomgeving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden