Analyse Politiek in India

Jonge Indiërs keren zich af van oude politieke elite

De Indiase premier Narendra Modi begint vandaag aan een nieuwe termijn. Zijn eclatante verkiezingszege was een enorme klap voor de Nehru-Gandhi-dynastie. Heeft de oude politiek haar tijd gehad?

India begint  vandaag, op 30 mei, aan nog eens vijf jaar premier Narendra Modi. De hindoenationalist wordt ingezworen door president Ram Nath Kovind. Modi won vorige week de zes weken durende monsterverkiezingen met 303 van de 542 zetels in de Lok Sabha, het Indiase Lagerhuis. De grootste oppositiepartij, het ooit machtige Indian National Congress, haalde 52 zetels binnen, slechts acht meer dan bij de verkiezingen van 2014.

Het is een gevoelige klap voor Modi’s tegenstrever Rahul Gandhi (48). Niet alleen verloor hij opnieuw van Modi, hij raakte aan diens Bharatiya Janata Party (BJP) zelfs de parlementszetel van zijn thuisstad Amethi in de deelstaat Uttar Pradesh kwijt, die al veertig jaar in handen van zijn familie was. Enige reden dat hij alsnog in het parlement komt is dat Congress hem wijselijk ook liet meedingen in Waya­nad in de zuidelijke deelstaat Kerala.

Nationalisme

Het leek er aanvankelijk zo goed uit te zien voor Gandhi. Modi was kwetsbaar door de kwakkelende economie en een achterblijvende banengroei. Gandhi voerde steeds beter oppositie. Congress wist vorig jaar zelfs drie deelstaatverkiezingen te winnen. En hij had een inkomensplan voor de armen dat veel kiezers zou trekken. Helaas kon Modi slim profiteren van een aanslag in Kashmir en de golf van nationalisme die zijn militaire actie tegen Pakistan opriep. En dus kondigde Gandhi na zijn nederlaag zaterdag zijn vertrek als partijleider aan.

Een politiek en persoonlijk drama, want Rahul Gandhi is het Indiase equivalent van een vorst. Telg uit de illustere Nehru-Gandhi-dynastie, de ‘Indiase Kennedy’s’ die het land sinds de onafhankelijkheid vijf decennia hebben geregeerd. Rahuls overgrootvader Jawaharlal Nehru, vriend en medestander van Mahatma Gandhi, was de eerste premier in 1947. Zijn grootmoeder Indira en zijn vader Rajiv waren eveneens premier (beiden werden vermoord), zijn moeder, de Italiaanse Sonia Gandhi, was tot anderhalf jaar geleden leider van Congress.

Een politieke dynastie in 1989: Rahul Gandhi (links) met zus, moeder en vader, toenmalig premier Rajiv Gandhi, bij een herdenking van zijn oma, voormalig premier Indira Gandhi. Beeld AFP

Rahul werd van jongsaf klaargestoomd voor de ‘top job’, zoals zijn vader en grootmoeder voor hem. Hij bezocht de allerbeste scholen, studeerde af aan de universiteit van Cambridge en richtte een eigen outsourcing-bedrijf op alvorens in 2004 op het schild te worden geheven als de toekomstig leider van Congress en toekomstige premier van India. Vanaf 2004 legde hij driemaal beslag op de Amethi-zetel, en in 2013 werd hij formeel uitgeroepen tot leider van de partij. Om het jaar daarop smadelijk te verliezen van ene Modi.

Modi is het absolute tegendeel van elitezoontje Gandhi, zoals hij geregeld fijntjes laat weten. De zoon van een theeverkoper (zij het allerminst van zo’n lage kasteloze komaf als de BJP beweert), die zichzelf vanuit behoeftige omstandigheden ijverig opwerkte tot de machtigste positie van het land. Een inspirerend voorbeeld voor de arme Indiase massa’s van hoe je boven het noodlot van je kaste en je armoede kunt uitstijgen.

Vanuit die lijn vallen Modi’s medestanders Gandhi dan ook graag aan. ‘Leiders worden beoordeeld op hun verdienste, niet op kaste of familienaam’, schreef minister van Financiën Arun Jaitley onlangs op Facebook. ‘De stijl van de premier – uitstijgen boven je kaste en je focussen op prestatiegerelateerde thema’s – heeft veel meer weerklank gekregen bij het electoraat.’

Hoog opgeleiden

Gandhi’s gepriviligieerde komaf werd steeds meer een politieke kwetsbaarheid (net als zijn uitstraling, open, eerlijk en intelligent, maar tegelijk ook gereserveerd, onbenaderbaar en soms stuntelig). Vooral jonge, hoogopgeleide Indiërs, steeds vaker zonder baan of perspectief, begonnen er moeite mee te krijgen dat Gandhi voorzitter van Congress en would-be-premier kon worden als zoon, kleinzoon en achterkleinzoon van premiers. Op sociale media klonk steeds meer kritiek op dat dynastieke principe, dat overigens wijdverbreid is in de Indiase politiek (meer dan een derde van de gekozen parlementariërs komt uit een politieke familie).

Die kritiek klinkt ook in eigen kring. Gandhi zou niet alleen een rijkeluiszoontje zijn, hij zou zich ook omringen met hovelingen en jaknikkers. ‘Het maakt niet uit of je talent of verdienste hebt’, zei een anonieme, voormalige partijfunctionaris tegen Reuters, ‘wat ertoe doet is of je de juiste familienaam of mentor hebt’. Vanuit die houding zou Gandhi ook na de vorige verkiezingsnederlaag van 2014 hebben nagelaten om jonge nieuwkomers een kans te geven en in plaats daarvan weer voor de oude partijmastodonten hebben gekozen.

Het is een beweging die ook elders in Zuid-Azië te zien is. De oude politieke elites, met een vaak feodale regionale basis, komen steeds meer in het nauw, onder meer door steeds beter opgeleide jonge generaties die gevoelig zijn voor meritocratische principes. In Pakistan versloeg nieuwkomer en voormalig cricketheld Imran Khan in 2018 twee vertegenwoordigers van oude dynastieën: Bilawal Bhutto Zardari, telg van de Bhutto-familie uit Sindh, en Shabaz Sharif, broer van ex-premier Nawaz Sharif van de machtigste familie uit Punjab.

Ook in Bangladesh wordt tegen de elites geageerd. Daar strijden al decennia twee politieke dynastieën tegen elkaar, elk met hun eigen partij. Nu geleid door premier Sheikh Hasina, dochter van vader des vaderlands Sheikh Mujibur Rahman en leider van de Bangladesh Awami League, en haar rivale, oud-premier Khaleda Zia, weduwe van de vermoorde president Ziaur Rahman en leider van de Bangladesh Nationalist Party.

In India roepen critici Congress op eindelijk afstand te nemen van de dynastieke logica. ‘The Congress should dump the Dynasty’, twitterde de invloedrijke columnist Ramachandra Guha. Maar durft de partij dat aan? De voortekenen wijzen er niet op. Toen Gandhi zaterdag aankondigde te willen opstappen wezen de partijbaronnen dat ‘unaniem’ af. Ze riepen op tot ‘diepgaande introspectie’ en een drastische reorganisatie van de partij.

Mogelijk maakt Rahul op termijn wel plaats voor zijn charismatische zuster Priyanka. De partij dicht haar grote kansen toe bij de verkiezingen van 2024, mede vanwege haar gelijkenis met de legendarische Indira. Haar inzet in Uttar Pradesh heeft Rahul afgelopen weken niet geholpen. Anderzijds kan Congress zich wellicht optrekken aan de geschiedenis van de BJP. Die kwam glorieus terug na een dieptepunt in 1984 van twee zetels.

De grootste verkiezingen uit de geschiedenis
Meer dan 900 miljoen Indiërs zijn de afgelopen weken naar de stembus gegaan. Een mega-operatie die zich uitstrekte over vijf weken. Lees hier wat we erover hebben geschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden