Jong sterven in straten van Londen

In de Britse hoofdstad Londen komt de ene na de andere tiener om door geweld van bendes die hun oorlogen openlijk uitvechten. Steeds vaker worden onschuldigen de dupe.

LONDEN - Haar opgestoken kroeshaar is nat van de regen, haar wangen van de tranen. Terwijl het verkeer voorbij raast over de Eastway in Oost-Londen, probeert de 15-jarige Trish om een waxinelichtje aan steken op de plek waar haar vriendin Shereka Fab-Ann Marsh zaterdag is doodgeschoten. 'Kunt u het misschien voor me doen?' fluistert ze, 'Mijn handen zijn te koud.' Ze plaatst het kaarsje op een beschut plekje onder een zee van bloemen. De foto's tussen de lelies en tulpen vertellen hun eigen verhaal, dat van een goedlachse en zelfbewuste scholiere. Het vergeelde bloemetjesgordijn van het huis waar de schutter woont, haar 15-jarige vriendje, is dicht.


Het is geen ongebruikelijk tafereel. Om de paar maanden maken politieberichten gewag van weer een dodelijke steek- of schietpartij. Afgelopen december, bijvoorbeeld, werd de 17-jarige Joshua Folkes, bijgenaamd Money J., door een 15-jarig meisje neergestoken bij het huis van een vriend in het Noord-Londense Palmers Green. Drie maanden eerder was het Zuid-Londense Croydon het decor van een steekpartij waar een 17-jarige om het leven kwam en in augustus vond de 16-jarige Ajmol Alom op een soortgelijke wijze de dood in het Oost-Londense Hackney. In totaal hebben sinds 2005 159 tieners de dood gevonden in de straten van de Britse hoofdstad.


Zulke cijfers geven de impressie van een moordstad, terwijl Londen op de wereldranglijst gemiddeld scoort. In Amsterdam ligt het percentage moorden zelfs hoger, met dien verstande dat de moorden aldaar veelal binnen het criminele circuit blijven. In Londen hebben de meeste moorden te maken met een vijftigtal bendes die zoals The Evening Standard onlangs in chocoladeletters kopte, 'een spoor van geweld achterlaten'. Wat dat betreft valt Londen beter te vergelijken met Amerikaanse steden, met als enige verschil dat wapenbezit daar legaal is en in Londen illegaal. In de praktijk blijkt dit verschil niet zo veel uit te maken.


Broeinesten

Bendes heeft Londen altijd gehad. Ze komen voor in de boeken van Charles Dickens en er wordt nog steeds met nostalgie gesproken over de gebroeders-Kray, de mafiabazen van Oost-London. Er is echter een verschil met nu. Uit een recent rapport Dying to belong van Centre for Social Justice merken onderzoekers op dat bendes, die poëtische namen dragen als Peel Dem Crew en Gun Man Down, steeds dieper geworteld raken in achtergestelde, overwegend zwarte gemeenschappen. Broeinesten zijn de uitzichtloze flatgebouwen in buurten als Hackney, Peckham, Tottenham en Lewisham. Die liggen een stuk dichter bij het dure centrum dan de Parijse banlieues.


Bovendien wordt het geweld, in vergelijking met dat van de bendes uit voorbije tijden, almaar chaotischer en willekeuriger van aard. Hoe nietsontziend bendes tekeer kunnen gaan bleek in 2010 op Victoria Station waar verbouwereerde forensen op een middag zagen hoe de 15-jarige Sofyen Belamouadden tijdens een soort infanterieveldslag werd afgeslacht. Het voorlopig dieptepunt betreft echter het lot van de vijf jaar oude Thusha Kamaleswaran. Drie jaar geleden werd dit meisje, dansend in het gangpad van haar ooms avondwinkeltje in Stock-well, door kogels geraakt tijdens een vuurgevecht tussen twee bendes. Ze raakte verlamd. De roekeloosheid zorgt ervoor dat onschuldige slachtoffers steeds vaker de dupe worden van deze verborgen burgeroorlog. In deze categorie valt ook de dood van Shereka in Hackney Wick, een vervallen, deels door kunstenaars gekoloniseerd, arbeidersbuurtje naast het Olympisch Park. Ze was zaterdagmiddag met een cadeautje op weg naar haar vriendje, die haar al dan niet per ongeluk in de nek schoot. Hij is inmiddels aangeklaagd. Volgens de rouwende Trish, die Shereka al sinds haar kleutertijd kent, was het een ongeluk. 'Hij was met een pistool aan het spelen en wist niet dat deze geladen was. Er was geen sprake van opzet, no way.'


Zelfverdediging

Opzet of niet, het feit dat de vijftienjarige de beschikking heeft over een geladen vuurwapen zegt wel iets. Wapenbezit, meestal messen, is eerder regel dan uitzondering. Geen gerespecteerd bendelid gaat de deur uit zonder wapen maar dat heeft niet alleen te maken met machogedrag. 'Het heeft meestal te maken met zelfverdediging, het geeft ze een gevoel van veiligheid', weet Harriet Sergeant, auteur van Among the Hoods, een boek waarin deze keurige dame op empathische wijze verslag doet van haar jarenlange vriendschap met Sunshine, Bulldog, Tuggy Tug en andere leden van een Zuid-Londense jeugdbende.


Sergeant leerde dat veiligheid, ironisch genoeg, de reden is dat jongeren zich bij bendes aansluiten. 'Veel leden komen uit gebroken gezinnen, zonder vader meestal. Een bende vormt dan een plaatsvervangende familie, bescherming. Maar je moet weten dat geen enkele jongere voor zijn lol bij een bende gaat.' Wat Sergeant betreft moeten vooral in het onderwijs dingen veranderen. 'Te lang heeft het idee geleefd dat het kind centraal moet staan. Die filosofie is funest gebleken voor jongeren die niet kunnen terugvallen op een stabiel gezin. Juist in zulke lastige omstandigheden is behoefte aan goede voorbeelden, aan discipline, aan docenten met gezag.'


Het terugbrengen van discipline op scholen is precies waar de regering mee bezig is. Toevallig was de school waarop de goedlachse Shereka zat een toonbeeld van vooruitgang. Kort voor haar ontijdige dood had de scholiere de Jamaicaanse consul rondgeleid. Op zijn beurt voert de Conservatieve minister van Sociale Zaken, geadviseerd door een voormalig bendelid, al jaren een oorlog met bendes uit. Daarbij worden bendeleiders voor het minste of geringste opgepakt en jonge bendeleden worden ondergebracht bij pleeggezinnen.


De aandacht voor de 'Gangs of London' is versterkt na de zomerrellen, toen de bendeleden een onderling staakt-het-vuren leken te hebben uitgeroepen. Directe aanleiding van de geweldsexplosie in de zomer van 2011 was de poging van de politie om een bendeleider te arresteren wegens verboden wapenbezit. Het eindigde met diens dood. Bij die onlusten werd de verborgen façade van de Britse metropool zichtbaar, de wereld die zich doorgaans schuil houdt achter de Big Ben, de Tower en London Eye. Een soortgelijk gevoel roept een bezoek aan de bloemenzee in Hackney Wick op. Het Olympische Londen is dichtbij en toch ver weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden