Jong en kansrijk: doodvermoeiend

Jongeren onder de 35 jaar krijgen steeds vaker last van burn-outverschijnselen. De crisis speelt daarbij een rol, maar ook: hoge verwachtingen en drukke privélevens.

De 22-jarige herinnert zich het moment nog goed. Als installatiemonteur bij een groot bedrijf moet hij een waterleiding monteren. Normaal gesproken een eenvoudige klus. Met zijn gereedschapskist staat hij klaar voor de leiding, kijkt ernaar, kan alle stappen voor de reparatie dromen. Maar een half uur later staat Frans nog steeds voor zich uit te staren, als een standbeeld. Er komt niets uit zijn handen. 'Je kunt een burn-out lang ontkennen, maar die ochtend wist ik dat er iets mis was.'


Na overleg met zijn werkgever en de huisarts komt Frans twaalf weken lang thuis op de bank te zitten. Het werk is hem te veel geworden. De vrolijke, energieke gezellige jongen is de laatste tijd alleen nog chagrijnig en moe. 'Thuis was ik al een jaar bezig met een grote verbouwing. Op het werk stond ik onder druk. Een project waar we normaal twee weken mee bezig zijn, moest binnen vier dagen af. Ik kon het niet meer bolwerken.' Zijn perfectionistische aard maakte het er niet gemakkelijker op. Werk afstaan aan collega's deed hij liever niet. Om iedereen tevreden te houden draaide hij overuren. 'De afgelopen 22 jaar heb ik alles voor anderen gedaan en mezelf vergeten.' En nu heeft Frans een burn-out. En op zijn jonge leeftijd is hij lang niet de enige.


Het zijn jongeren onder de 35 die steeds vaker last krijgen van burn-outverschijnselen, blijkt uit een rapport van onderzoeksbureau SKB. En dat is een opmerkelijke omslag. Tien jaar geleden waren mensen onder de 35 jaar nog de meest vitale leeftijdsgroep, en liepen 40-plussers het grootste risico. Nu is het aantal psychisch vermoeide medewerkers in de afgelopen tien jaar onder 35-plussers met zo'n 5 procent gedaald, maar onder jongeren vrijwel gelijk gebleven. Ze hebben zware vermoeidheidsklachten, angstaanvallen, hartkloppingen, hoofdpijn en een flink aantal andere symptomen.


Voor die trendbreuk hebben experts verschillende verklaringen. Volgens het SKB ligt de oorzaak niet primair in het werk. 'De druk op de jongeren in het werk is gemiddeld iets lager dan bij oudere collega's', zegt directeur Jan Prins. Waarschijnlijk speelt het privéleven een belangrijke rol bij de extra burn-outgevallen. 'Jongeren van nu staan onder druk om te voldoen aan de verwachtingen van de maatschappij', aldus Prins. En die verwachtingen zijn hoog. 'Als ze hard genoeg werken, kunnen ze alles bereiken, is de gedachte. Een goede baan, een bloeiend sociaal leven, een leuke relatie. Maar de realiteit is minder rooskleurig. De meeste mensen worden geen 'topper' maar krijgen een gewone baan en een gewoon leven. Dat kan leiden tot ontgoocheling.'


Ontgoocheling omdat jongeren niet kunnen voldoen aan de verwachting. Ondertussen zien ze op sociale media zoals Facebook en Twitter dat hun vrienden en vriendinnen het allemaal wél goed voor elkaar lijken te hebben, met talloze vrolijke vakantiefoto's, hippe evenementen, en etentjes in restaurants. Het is dus de maatschappij die deze generatie jongeren extra onder druk zet, vermoedt Prins.


Omgevingsfactoren spelen inderdaad een behoorlijke rol, weet ook Ninka Schoutsen van Bofit, dat aan burn-outbegeleiding en stressmanagement doet. 'Jongeren zijn opgevoed met het idee dat er tal van kansen en keuzen zijn, en weinig grenzen. Dat leidt tot stress. Want is jouw keuze wel de goede? En wat nou als je niet de goede keuze maakt?'


En dan is daar ook nog de economische crisis. Want niemand wil in moeilijke tijden zijn baan kwijtraken en in de financiële problemen komen. Zeker jongeren niet, die net actief zijn op de arbeidsmark en nog weinig onderhandelingsruimte hebben. Daardoor wordt op de werkvloer misschien meer gepikt dan vroeger. Ook SKB ziet bij veel klanten de vermoeidheid op het werk toenemen, maar dat is niet terug te vinden in de verzuimstatistieken. 'Mensen in een ongezonde situatie zullen zich niet meer zo snel ziek melden, omdat ze de druk voelen om aan het werk te blijven en de werkgever niet teleur te stellen', zegt Prins. De druk is in dit geval dus niet sociaal, maar economisch. 'Als je overbelastingsklachten hebt, zul je dat tegenover je werkgever nu eerder ontkennen', zegt Schoutsen van Bofit. 'Zeker als je, zoals veel jongeren, een jaarcontract hebt en moet vechten voor een verlenging.' En daarom werken jongeren door, als het eigenlijk al te veel is. Totdat het echt niet meer kan, en ze in een burn-out terecht komen. Dan is er nog maar een remedie: thuis uitrusten.


Twaalf weken lang zat Frans op de bank. Inmiddels gaat het een stuk beter. met hem. Hij is sinds vorige week weer voorzichtig begonnen met werken. Zijn goede humeur neemt de overhand, en het plezier in zijn baan komt ook langzaam terug. 'Toen ik net thuis kwam te zitten, wilde ik alleen maar slapen. Nu heb ik meer energie.' Maar het opbouwen gaat langzaam. Nu werkt hij nog halve dagen. Gaat het goed, dan komt er elke week een uurtje werk bij. Zijn werkgever polst regelmatig of het niet te veel wordt. Van Schoutsen, die Frans begeleidt, kreeg hij oefeningen om assertiever te worden en eerder aan te geven waar zijn grenzen liggen. 'Dat vind ik erg moeilijk, maar het moet. Ik ben doodsbang dat het weer fout gaat, en dat wil ik absoluut niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden