Jokken kwakzalver steviger aangepakt

Alternatieve genezers mogen illusies verkopen, zolang ze maar duidelijk maken dat het echt illusies zijn.

De zaak-Millecam staat al zeven jaar symbool voor de machteloosheid van de Inspectie voor de Gezondheidszorg en het Openbaar Ministerie tegenover falende alternatieve hulpverleners.

Artsen die naast reguliere ook andere therapieën geven en daarbij fouten maken, kunnen worden vervolgd door het medisch tuchtcollege. Maar wie geen medische bevoegdheid heeft en via healing, reading, wichelroedes of een andere fantasietherapie genezing belooft, mocht tot dusver van het Openbaar Ministerie zijn gang gaan. Ook de inspectie voelde zich niet geroepen op te treden tegen charlatans, die niet onder haar toezicht vallen.

Om uit die patstelling te raken, zijn de afgelopen jaren diverse ideeën geopperd. Overwogen werd het aantal voorbehouden medische handelingen (handelingen die alleen artsen mogen uitvoeren) uit te breiden. Zo zou ook het stellen van een diagnose een medische handeling kunnen worden.

Iedereen
Nu mag iedereen een diagnose stellen. Of, zoals in het geval van Jomanda, na een sessie met helderzienden en in trance, de diagnose kanker ontkennen en zeggen dat het een bacteriële infectie is.

De maatregel zou echter niet helpen, stelde in 2005 de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Op overtreding van het gebod zou maximaal drie maanden hechtenis staan. Daar gaat waarschijnlijk geen preventieve werking van uit. Bovendien zou justitie vermoedelijk geen prioriteit geven aan de vervolging.

In plaats daarvan pleitte de raad voor een ‘krachtig en gezamenlijk optreden’ van de Inspectie voor de Gezondheidzorg en het Openbaar Ministerie tegen kwakzalvers. Met dat advies lijkt weinig gedaan. Medische zaken hebben bij justitie nog altijd weinig prioriteit, en de inspectie zegt zaken van falende alternatieve hulpverleners slechts bij het OM te kunnen aanmelden.

Een van de problemen is dat de medische expertise bij justitie beperkt is. Zelfs ‘gewone’ medische strafzaken blijven daardoor lang liggen. Zo is het nog steeds onduidelijk wat er vorig jaar april is gebeurd in de Utrechtse privékliniek, waar een jonge patiënte overleed tijdens een liposuctiebehandeling. Ook de nabestaanden van een onnatuurlijk overleden 58-jarige patiënt van de kliniek voor Preventieve Geneeskunde Berg en Bosch in Bilthoven tasten nog altijd in het duister.

Het Openbaar Ministerie wilde in 2004 geen vervolging instellen tegen Jomanda en twee artsen die Sylvia Millecam aantoonbaar foute adviezen hadden gegeven. De actrice had uiteindelijk zelf voor haar slechte hulp gekozen, redeneerde het OM. Met die gedachtengang maakt het Amsterdams gerechtshof nu korte metten.

Duidelijk
Dat Millecam weinig wilde weten van reguliere artsen is volgens het hof wel duidelijk. Maar dat ontslaat alternatieve hulpverleners niet van hun zorgplicht. ‘Hulpverleners mogen niet met miskenning van de eigen verantwoordelijkheid meegaan in een ontkenning van de feiten’, zegt het hof. ‘Ze mogen de patiënte niet laten volharden in een, mede door henzelf in het leven geroepen, illusie.’

Dat de betrokken artsen kunnen worden beschouwd als ‘hulpverlener’ is duidelijk. Volgens het hof geldt dat echter ook voor genezers, magnetiseurs, therapeuten en anderen die geen opleiding in de gezondheidszorg hebben gehad. Van dit soort hulpverleners zijn er in Nederland meer dan tienduizend

Voor de meesten geldt dat ze – net als Jomanda – weten of kunnen weten wat levensbedreigende ziekten zijn. Volgens de uitspraak van het hof mogen ze daarom niet pretenderen dat ze zo’n ziekte kunnen genezen. Tenzij ze erbij vertellen dat hun methode niet aantoonbaar werkt, en ze tegelijk óók adviseren een echte dokter te bezoeken.

Jomanda en de twee betrokken artsen zijn door de uitspraak van het gerechtshof niet veroordeeld. Wel verplicht het hof het Openbaar Ministerie hun vervolging nu ter hand te nemen. Gezien het aantal medische zaken dat op de plank ligt, kan het nog wel even duren voordat de zaak-Millecam definitief wordt gesloten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden