Analyse Brexitvoorstel

Johnson heeft nog wat zieltjes te winnen voor het Brexit-akkoord door het Lagerhuis komt

Van de progressieve partijen hoeft Johnson weinig te verwachten. Maar in het eigen en (vooral) het Noord-Ierse kamp moet hij ook nog zieltjes winnen. Hoe denkt hij dat te gaan doen?

Oppositieleider Jeremy Corbyn en premier Boris Johnson. Beeld AP

‘De eerste stelregel in de politiek’, zo filosofeerde de Amerikaanse president Lyndon B. Johnson lang geleden, ‘is dat beoefenaars van dit ambt weten hoe ze moeten tellen.’ Dat geldt de komende dagen zeker voor zijn Britse naamgenoot. Vooralsnog gaat Johnson zonder steun van de Noord-Ierse gedoogpartner, de DUP, naar het Lagerhuis, dat voor het eerst sinds de Falklandoorlog in 1982 op een zaterdag bijeenkomt.

Hoewel de Unionisten het akkoord donderdagochtend meteen afwezen, vertrouwt Johnson op een meerderheid in het parlement. Hij gokt erop dat Lagerhuisleden, bang voor een No Deal, het zekere voor het onzekere nemen. De grootste uitdaging voor Johnson is om een deel van Labour aan zijn zijde te krijgen. Na applaus in Brussel hoopt Johnson dat hij zijn finest hour tegemoetgaat, maar de verwachting bij gokkantoren is dat hij zeven stemmen tekort gaat komen.

1. DUP

‘Als ik moet kiezen tussen de Brexit en de Unie’, zei Nigel Dodds enkele jaren terug, ‘zal ik kiezen voor de Unie.’ De leider van de DUP-fractie lijkt deze belofte na te komen. Na weken van speculatie leek het masterplan van Johnsons goeroe Dominic Cummings heel eenvoudig te zijn: gooi de Noord-Ieren voor de bus, de Boris-bus om precies te zijn. Vorig jaar nog beloofde Johnson op het partijcongres van de Noord-Ierse Unionisten dat hij nooit een grens op de Ierse Zee zou toestaan, en nu komt die grens er toch. De DUP, die tien cruciale Lagerhuiszetels bezet, is not amused.

Het plan van Johnson was niet nieuw. Zijn voorganger Theresa May had hetzelfde voorgesteld, maar kwam daarop terug toen de woedende DUP-leider Arlene Foster de gedoogsteun aan Mays minderheidsregering dreigde in te trekken. De DUP is erg ongelukkig met douanecontroles tussen Noord-Ierland en de rest van het Verenigd Koninkrijk, het gelijktrekken van de btw tussen beide Noord-Ierland en Ierland en de verminderde inspraak bij de evaluatie van de Noord-Ierse status aparte. In de verte klinken de echo’s van partijoprichter dominee Ian Paisley: no, no, no…

Johnsons enige hoop is dat de protestantse DUP valt voor politieke omkoping, zoals een nieuwe smak geld of intrekking van het regeringsvoornemen om abortus en het homohuwelijk te legaliseren.

Beeld de Volkskrant

2. Labour

Oppositieleider Jeremy Corbyn was er snel bij om het akkoord af te wijzen. Een groot deel van zijn fractie denkt er net zo over en wil er alleen voor stemmen als het akkoord ter goedkeuring aan de bevolking wordt voorgelegd. Daar is de regering mordicus tegen, en er lijkt geen meerderheid te zijn voor zo’n goedkeuringsreferendum. Corbyn wil een eigen deal, eentje waarbij het Verenigd Koninkrijk in zijn geheel binnen de Europese douane-unie blijft. De blairites in de partij willen het liefst helemaal geen referendum en mikken op een nieuw EU-referendum.

Een cruciale rol is weggelegd voor een groep van twintig tot dertig Labour-afgevaardigden die in principe voor een akkoord zijn en die Mays deal uiteindelijk hebben gesteund. Het gaat om Labour-parlementariërs met een achterban die sterk voor leave is. 

Het probleem is dat er een fundamenteel verschil is tussen de akkoorden van May en Johnson. Waar May het plan had om ‘Brexit Britain’ zo dicht mogelijk bij de Europese vrienden te houden, moet het Verenigd Koninkrijk onder Johnson juist de concurrentiestrijd aangaan met de Europese Unie.

Over een bijbehorend verlies van rechten voor werknemers en regels voor het milieu maken sociaal-democraten zich zorgen, zoveel zorgen dat ze mogelijk tegen het Boris-akkoord zullen stemmen.

3. Conservatieven

Boris Johnson is erin geslaagd om het grootste deel van de Conservatieve fractie achter zich te krijgen. Hij kreeg zelfs een expliciet compliment van zijn rivaal voor het leiderschap. ‘Fair play, Boris’, liet Jeremy Hunt weten, ‘velen twijfelden of een deal voor 31 oktober mogelijk was, onder wie ikzelf, maar je hebt de backstop begraven en een akkoord gesloten.’ De backstop is de omstreden noodregeling om een harde grens tussen Noord-Ierland en Ierland te voorkomen. Ook leden van de European Research Group, die het May zo moeilijk heeft gemaakt, zijn positief. Hun leider, Jacob Rees-Mogg, de Leader of the House, prees Johnson donderdagmiddag de hemel in.

De brexiteers denken dat dit hun laatste kans is. Wanneer dit akkoord sneuvelt, is de kans aanwezig dat de uiterst linkse Corbyn de macht overneemt of een EU-gezinde coalitie aantreedt. Bovendien is de gehate backstop verdwenen. Het Verenigd Koninkrijk kan nu werken aan nieuwe vrijhandelsakkoorden, voor brexiteers de bonus van hun afscheidingsproject. Johnson kan de meest geharde spartanen onder de brexiteers dreigen met verbanning uit de fractie, een maatregel die hij eerder heeft genomen tegen 21 EU-gezinde rebellen.

Deze groep zal waarschijnlijk meestemmen, hopend op genade. Veel ogen zullen zijn gericht op Jo Johnson, Boris’ jongere broer, die in het verleden zijn voorkeur voor een nieuw EU-referendum duidelijk heeft gemaakt.

4. Liberaal-democraten, Groenen, Onafhankelijken en Schotse & Welshe nationalisten

Al deze progressieve partijen zullen tegen de deal stemmen. De Schotten willen zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen, gevolgd door een nieuw onafhankelijkheidsreferendum. Liever dan verkiezingen willen de andere partijen een nieuw EU-referendum. Om de verwarring te vergroten heeft de campagnegroep People’s Vote, die zaterdag weer een mars houdt, gezegd dat de tijd nog niet rijp is voor een tweede referendum.

Meer lezen over de Brexit?

De Europese Unie en de Britse regering hebben een akkoord bereikt over Brexit, maar het Britse Lagerhuis moet nog wel instemmen.

Een nieuw Brexit-akkoord! Hoe kwamen we daar en hoe gaat het verder?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden