Johan

Dus Johan Cruijff heeft niet écht aan de hemelpoort met Petrus een potje staan lullen over voetbal. De makers van de vierdelige dramaserie Johan (VPRO) waren zo bang voor verwarring dat de disclaimer elke aflevering tweemaal wordt vertoond.


'Deze serie is een gedramatiseerde interpretatie van zorgvuldig uit verschillende bronnen gewonnen informatie.' En: 'De makers hebben geenszins beoogd een volledig waarheidsgetrouwe versie van de gebeurtenissen en de karakters weer te geven.'


Logisch is anders. Erg nodig is de waarschuwing niet bij het theatertrucje van de figuur Petrus (Ton Kas), een opzichtig kapstokje om wat reflectie en humor (Cruijff tegen Petrus: 'Dus jij regelt het transferbeleid, zogezegd') aan te brengen. Over de vroege dood van zijn vader: 'Hoe kun je een kind zoiets aandoen?' Petrus: 'Je hebt er ook kracht uitgehaald.'


Alle seventies-parafernalia zijn weer van stal gehaald, van zwartwit-tv en staande schemerlamp tot minicoopertjes. Bekend uit de talloze vintage decors waarin afgelopen jaren Joop den Uyl, Willem Aantjes en de hele cast van 't Vrije Schaep figureerden. Lekkere muziekjes ook, van Creedence Clearwater Revival en The Doors tot David Bowie.


Als in Johan Ramses Shaffy's Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder en Laat me klinken, dringt de vergelijking met die prachtserie Ramses (AVRO) zich vanzelf op. Om meer dan één reden: beide hoofdpersonen waren boegbeelden van de jaren zeventig, beide regisseurs (Michiel van Erp voor Ramses en Pim van Hoeve in Johan) monteerden archiefbeeld door het verhaal.


De casting in dit soort biografische producties is altijd glad ijs. Het Swiebertje-effect. Zo wilde het mij afgelopen jaren maar niet lukken in Jiskefets Michiel Romeyn ineens Rembrandt te zien, noch werd Barry Atsma voor mij ooit Van Gogh.


In Johan is de casting in orde, al is de olijke Ton Kas wat mij betreft een twijfelgeval. Vooral Ian Bok en Reinout Scholten van Aschat weten een acceptabele Cruijff neer te zetten. Niet door pure imitatie, maar meer door spelen met elementen van de hoofdpersoon: natuurlijk zijn nasale spraak, maar ook zijn gezichtsuitdrukking, zonder er een Koefnoen-act van te maken.


Zij werden afgelopen weken geprezen om hun spel. Niet ten onrechte. Maar waar Johan op stukloopt, is het scenario. De dialogen (de teksten van de voetbalcommentator!) zijn te onnatuurlijk om geloofwaardig te blijven. Waar in Ramses alles zo wonderwel uitpakte, schiet Johan naast het doel.


Bij al die verfilmingen van al of niet nog levende bekenden van de laatste decennia bekruipt mij soms de vraag naar het waarom. Een visie op de hoofdpersoon ontvouwen die we nog niet kenden, neem ik aan. Maar zeker wanneer het om levenden gaat en het privéleven nadrukkelijk aan bod komt, is dat nogal eens ongemakkelijk. Hoe zouden Willem Aantjes en zijn omgeving hebben gekeken naar die scène waarin hij met zijn broek op z'n knieën staat te bellen?


Ook Johan heeft zulke momenten. Zo zou het - decent verbeelde - 'zwembadincident' tijdens het WK van 1974 zulke spanning in Cruijffs huwelijk hebben opgeleverd, dat daardoor Nederland de finale verloor.


Een gefictionaliseerd privéleven als hele of halve waarheid verkopen, dat heet in de filmwereld misschien drama, in de journalistiek en de rest van de wereld is het roddel. Voor onbenaderbaren als de Oranjes ligt het anders, maar wie iets wil weten van Cruijff of Aantjes, kan ze gewoon interviewen.


Cruijff wilde niet meewerken aan Johan. Best logisch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.