Johanniter Ridderorde is geen schaduwmacht

De Johanniter orde was in het verleden onderwerp van vele speculaties. De ridders zouden een oncontroleerbare schaduwmacht vormen. Van dat beeld is bij het 100-jarig bestaan weinig terug te vinden.

Van onze verslaggever Merijn Rengers

‘Mijn grootvader heeft prins Hendrik nog gekend,’ zegt Geneviève Grooters van Panhuys na afloop van de viering van het 100-jarig bestaan van de Johanitter orde in de Grote Kerk in Naarden. Grooters van Panhuys (‘wil je echt weten hoe oud ik ben?’) handelt in het dagelijks leven faillissementsveilingen af, maar is nu in een geheel andere functie: die van kapitteldame, belast met de ledenwerving voor een van de meest elitaire genootschappen van Nederland: de Johanniter Ridderorde.

De vijver waaruit Grooters van Panhuys kan vissen is klein. Wie als ridder of als dame wil toetreden tot de orde moet zowel protestant zijn als van adel. Haar eigen zoon, een van de weinige kinderen in de kerk, mag bijvoorbeeld geen lid worden, aangezien haar echtgenoot niet aan alle criteria voldoet.

Adellijke leden
‘Het zij zo,’ zegt Grooters van Panhuys. ‘We hebben circa 3.500 vrijwilligers en circa 600 adellijke leden. Het lukt ons goed om dat aantal op peil te houden.’

De orde – die zegt af te stammen van de kruisvaarders die naar Jeruzalem trokken – schurkt nadrukkelijk tegen de macht en het koningshuis aan. Prins Hendrik was honderd jaar geleden de eerste voorzitter (‘landcommandeur’) van de orde. Prins Bernhard leidde de orde 50 jaar lang. Koningin Beatrix – ook aanwezig in de kerk – is er erecommandeur; Willem-Alexander rechtsridder.

Circa de helft van de aanwezigen is in Naarden in vol ornaat. Er zijn veel zwarte mantels met sterren en kwasten, en alle adellijke aanwezigen dragen het achtpuntige Johanniter kruis, al dan niet vergezeld door een familiewapen.

Oncontroleerbare schaduwmacht
De Johanniter orde, en haar katholieke evenknie de Maltezer orde, waren in het verleden onderwerp van vele speculaties. De kledingcodes en het lidmaatschap van veel bekende regenten- en bankiersfamilies droegen daaraan bij. De ridders zouden – net als de vrijmetselaars of de door prins Bernhard geïnitieerde Bilderberg-conferenties een oncontroleerbare schaduwmacht vormen.

Van dat beeld is bij het 100-jarig bestaan weinig terug te vinden. De adellijke leden zien de orde vooral als een liefdadigheidsvereniging, die vakantieweken voor mensen met een handicap organiseert, en een aantal zorginstellingen runt, waaronder de Kruispost op de Wallen in Amsterdam.

Daarnaast is de orde een club van gelijkgestemden in een samenleving waarin het aanzien van de adel tanende is. In het clubblad van de Johanitters gaat het over wapenborden, over het Benefiet Johanitter Golftoernooi (golfen voor gehandicapten) en kan de penningmeester jonkheer Rijnhard de Beaufort (de directeur van Bank Insinger de Beaufort) er nog gewoon voor uitkomen dat hij, zijn vrouw en zoons ‘als echte Beauforten’ dezelfde hobby hebben – namelijk jagen.

Beleggen
‘Het is een adellijke club. Iedereen kent elkaar, en elkaars familie. Maar voor het overige zijn wij niet anders dan andere verenigingen met een goed doel,’ vindt Grooters van Panhuys. ‘Natuurlijk kan het zijn dat je hier iemand treft die veel van beleggen afweet, en die je dan aftapt over leuke fondsen. Maar dat gaat bij een sportvereniging precies hetzelfde.’

Ook David Boreel (net 30) ziet nauwelijks verschil tussen de orde en andere goede doelen. Boreel is een van de weinige jonge leden die naar Naarden is gekomen. Hij maakt deel uit van een groep van 10 à 15 adellijke jongeren die in wisselende samenstelling elke maandagavond de jeugdgevangenis Teylingereind in Sassenheim bezoekt.

‘Ik heb werk en ben gezond, en hoop zo iets terug te doen voor de samenleving. Meer zit er niet achter. Op Teylingereind vertellen we nooit dat we van adel zijn, of Johanitter Ridders. Dat zegt de gedetineerde jongeren helemaal niets. Ten opzichte van hen hebben we het onvoorstelbaar goed. Het is allemaal zo relatief: de een van ons is met een gouden theelepel in de mond geboren; de ander met een gouden soeplepel.’

Ereridders op weg naar de Grote Kerk in Naarden voor de viering van het 100-jarig bestaan van de Johaniter Ridderorde. (Joost van den Broek/ de Volksrkant) Beeld
Ereridders op weg naar de Grote Kerk in Naarden voor de viering van het 100-jarig bestaan van de Johaniter Ridderorde. (Joost van den Broek/ de Volksrkant)

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden