Eeuwig Leven Johan van der Zee

Johan van der Zee (1942-2018) maakte van Friesland landelijk nieuws

Johan van der Zee maakte televisie over Friesland in een tijd dat er geen regionale tv-omroep was en het journaal er nog maar zelden kwam.

Johan van der Zee. Beeld RV

In 2004 stopte het legendarische programma Van Gewest tot Gewest dat sinds 1965 vlak voor het Journaal te zien was en daarmee na het nieuws het langstlopende televisieprogramma van Nederland was.

Regionale kwesties werden zo op de landelijke televisie belicht. Johan van der Zee werkte zijn hele leven voor dit programma in het noorden van het land en met name in Friesland. ‘Hij droeg de ideeën aan, vergaderde daarover in Hilversum, maakte met zijn ploeg de films, ging terug naar Hilversum, monteerde het materiaal en sprak de tekst in’, zegt zijn echtgenote Bartje Efdee.

Dat het juweeltjes waren blijkt nog steeds. Omrop Fryslân (Omroep Friesland) is al sinds 2011 bezig ze te herhalen, waarbij Van der Zee herinneringen ophaalde. Presentator Eelke Lok: ‘In totaal had hij 700 nieuwsverhalen voor Van Gewest tot Gewest gemaakt. Inmiddels zijn er op zaterdag weer 500 uitgezonden. Het zijn prachtige beelden uit een tijd dat we bij Omroep Friesland nog geen televisie hadden en het Journaal zelden of nooit in Friesland kwam. En ik had er nu opnieuw dertig op de plank liggen. In september heb ik het uitzendplan nog met Johan van der Zee besproken.’

Van der Zee overleed echter op 26 oktober in Leeuwarden aan de gevolgen van slokdarmkanker. Hoe populair hij nog was bleek in de Grote Kerk, waar vierhonderd mensen naar zijn afscheidsdienst kwamen.

Hij werd geboren in Stiens, waar zijn vader Pyt van der Zee tot 1960 een kapperszaak had en ook regisseur was bij het amateurtoneel. Begin jaren zestig besloot Pyt een professionele regisseursopleiding te volgen in Amsterdam. Niet lang daarna richtte hij het nog altijd bekende toneelgezelschap Tryater op, dat vooral in Friesland actief werd maar ook landelijke tournees hield.

Als oudste van de drie kinderen was Johan eigenlijk voorbestemd toneelspeler te worden. Hij probeerde dat ook een jaar, maar vond de radio en televisie leuker. In 1964 kreeg hij een baan bij de Regionale Omroep Noord en Oost (RONO) in Groningen. Hier presenteerde hij enkele jaren een radioshow.

Zijn stemgeluid was uit duizenden herkenbaar. ‘Ik weet dat als we bij een winkel in de rij stonden en zijn stem klonk, mensen naar ons toekwamen en vroegen of hij het echt was’, zegt Efdee. In 1968 werd hij gevraagd om bij Van Gewest tot Gewest te solliciteren. Hij twijfelde lang. ‘Maar hij heeft het gedaan. En er nooit spijt van gehad. Een mooiere baan had hij niet kunnen hebben.’

Aanvankelijk kwamen de verslaggevers veelvuldig in beeld en presenteerden zij ook allemaal hun eigen item. Later kwam er centrale presentatie in Hilversum en zagen kijkers alleen nog de microfoon van Johan van der Zee. Eelke Lok zegt dat hij echt pionierde. ‘Dan ging hij naar de duikclub op Terschelling en maakte een reportage waarbij hij ook al onderwateropnamen maakte. Of hij was in 1973 bij de opening van de nieuwe weg van Joure naar Emmeloord en schetste dan de betekenis van die ontsluiting.’ Als hij in beeld was wandelde hij rond in een kenmerkende rode jas met ruiten.

Johan van der Zee had zich de laatste jaren gestort op de aanleg van de ecokathedraal in het dorp Mildam bij Heerenveen, die het jaar 3000 moet halen. Naar een ontwerp van de in 2012 overleden filosoof/landschapsarchitect/‘ecotect’ Louis le Roy wordt hier voor flora en fauna de kans gecreëerd de natuurlijke gang te gaan door het aanbrengen van bouwconstructies. ‘Het was zwaar werk dat Johan door zijn ziekte moest opgeven’, zegt zijn vrouw.

Van der Zee had twee kinderen uit een eerder huwelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden