Column

Johan Fretz: 'Nivelleren een feest? Noem het dan gewoon Sensation Red'

Johan Fretz is ondanks een stroeve start nog altijd hoopvol over het kabinet. Maar er moet niet genivelleerd worden langs de inkomsten, maar langs de mogelijkheden. 'Maak zogezegd de kans zo gering mogelijk dat iemand die iets van zijn leven wil maken daar niet toe in staat is door waar zijn wieg ooit stond.'

Lodewijk Asscher (L) in gesprek met PvdA-voorzitter Hans Spekman (M), die naast Wouter Bos zit tijdens het PvdA-formatiecongres in de Brabanthallen. Beeld anp

Ondanks alle onrust ben ik nog steeds hoopvol over het nieuwe kabinet. Twee ideologische tegenpolen die zoeken naar gemeenschappelijke doelen: dat is na tien jaar hysterische polarisatie een welkome poging die een kans verdient. Maar de inkomensafhankelijke zorgpremie en de houding van PvdA ten opzichte van de gevoeligheden erover, bedreigen iets fundamenteels: de brede consensus die we hier al decennia hebben over het investeren in collectieve voorzieningen en sociale mobiliteit.

Samsom noemde de inkomensafhankelijke zorgpremie 'niet meer dan logisch' en Hans Spekman noemde nivelleren zelfs een feest. Een feest. Misplaatste machtsarrogantie en bovendien een slechte naam voor een PvdA-feest: noem het dan gewoon Sensation Red. Gelukkig was daar nog Asscher, die op het PvdA-congres van afgelopen weekend benadrukte dat men nooit moet vergeten dat de offers die van hogere inkomens gevraagd worden, wel degelijk offers zijn. Asscher is sensitiever.

Sociale mobiliteit
Ik ben van mening dat de belangrijke keuzes langs de lat van sociale mobiliteit gelegd dienen te worden. De omstandigheden voor een hoge sociale mobiliteit zijn in Nederland heel gunstig. Onze inkomensverschillen behoren niet tot de grootste ter wereld. Integendeel zelfs. Dat komt onder andere door ons progressieve belastingstelsel. We mogen koesteren dat er zoveel overeenstemming is over solidariteit. Socialisten hebben op dat begrip gelukkig geen alleenrecht in dit land. Al kotsen sommige liberalen en conservatieven wellicht wanneer ze het woord horen, dat komt dan vaker door de manier waarop het gebruikt wordt, dan door de ware betekenis ervan.

De inkomensafhankelijke zorgpremie wordt door de PvdA ook verkocht onder het mom van solidariteit, maar blijkt vooral symbolisch. Het levert relatief weinig op. Ideologie boven effectiviteit dus. Waarom is bijvoorbeeld de zorgtoeslag afgeschaft? Is het niet veel logischer dat een product voor iedereen hetzelfde kost, waarna de overheid wel kan kijken of sommigen wat extra steun kunnen gebruiken? Je hebt tenslotte ook huurtoeslag, geen inkomensafhankelijke huren. Help je hen die een basisvoorziening niet kunnen betalen, of verhoog je de prijs van die basisvoorziening voor wie het goed heeft? Ik zou altijd kiezen voor het eerste. Vervolgens moeten we een serieuze discussie durven voeren over wat zorg betekent in het leven van een mens, over de vraag of het niet logischer is dat leefstijl en zorgpremie aan elkaar gekoppeld worden. En mogen we ons afvragen of we in alle gevallen maar moeten blijven doorbehandelen omdat de medische technologie dat toelaat, ook als het geen significante verbetering van kwaliteit of duur van leven meer oplevert.

Uitgangspositie
En als je verschillen in de samenleving kleiner wilt maken, nivelleer dan vooral de mogelijkheden, niet de inkomsten. Maak zogezegd de kans zo gering mogelijk dat iemand die iets van zijn leven wil maken daar niet toe in staat is door waar zijn wieg ooit stond. Gun ieder individu de stevige basis die hem in staat stelt zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen. Het is veel belangrijker dat mensen een betere uitgangspositie krijgen, dan dat we ervoor zorgen dat ieder mens onderaan de streep evenveel overhoudt. Om maar een voorbeeld te geven: zorg dat een kind op een basisschool in een achterstandswijk niet wordt afgerekend op een CITO-toets. Die toets kan slecht gaan om allerlei redenen, doordat hem thuis de opvoeding ontbreekt of omdat hij in zijn buurt in aanraking komt met negatieve krachtenvelden. Investeer daarom in goede docenten, beloon hen die ervoor kiezen op zulke scholen les te geven met een beter salaris. Vergroot doorstroommogelijkheden, zorg dat VMBO en MBO beter op elkaar aansluiten, vergroot de focus op ambachtelijkheid op die MBO's. Hierin ligt een mooie taak weggelegd voor sociaaldemocraten, die terecht geloven dat de overheid bij zulke zaken een belangrijke rol kan spelen.

Verdienen
Ik ben er verder van overtuigd dat grootverdieners en mensen uit de hogere middenklasse wel degelijk bereid zijn sociale politiek te steunen, zolang politici er maar niet vanuit gaan dat die steun vanzelfsprekend is. Het is steun die je moet blijven verdienen. Ideologische stokpaardjes en morele triomfantelijkheid helpen daarbij niks. Juist in deze tijd, waarin van ons allemaal gevraagd wordt om genoegen te nemen met wat minder, is het van het grootste belang dat we de steun voor de investeringen in een collectieve voorzieningen en een hoge sociale mobiliteit niet verliezen. Van mij had de PvdA zich in de formatie dan ook kwader mogen maken over de grove korting op ontwikkelingssamenwerking, dan zich te fixeren op het ouderwetse nivelleren op eigen bodem.

Johan Fretz is schrijver en cabaretier en columnist voor de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden