Column

Johan Fretz: 'Hij zag er uit als iemand die de baan meer dan wat dan ook wilde'

De man die groot werd door te spreken over hoop op verbroedering, die een einde wilde maken aan polarisatie lijkt een harde les te hebben geleerd, schrijft columnist Johan Fretz.

President Barack ObamaBeeld getty

'Ik wil hier nog een keer goed naar kijken... Dit ga ik nooit meer van mijn leven zien.' Obama keek nog eenmaal uit over de menigte die zich in Washington had verzameld voor zijn tweede inauguratie. Voor hij de terugweg richting de auto, de parade en het Witte Huis inzette, drong het tot hem door dat dit zijn laatste beëdiging was geweest voor een politiek ambt. Dat Obama haast heeft er in zijn laatste termijn als president iets van te maken, bleek ook uit zijn toespraak gisteren. Weg was de zoektocht naar consensus, ontketend liet Obama luid en duidelijk horen waar hij zelf voor stond. Soms was het zelfs alsof hij tegen zichzelf van vier jaar geleden sprak, alsof hij tegen zijn oude ik wilde schreeuwen: 'slappe zak, met je postideologische harmonie, grow up, zo werkt het niet, dit is waar je voor moet staan, handschoenen uit en vecht!'

Harde les
De man die groot werd door te spreken over hoop op verbroedering, die een einde wilde maken aan polarisatie lijkt een harde les te hebben geleerd. In zijn eerste termijn geloofde hij heilig in de redelijkheid van zijn politieke tegenstanders, hij zocht altijd naar de middenweg, reikte Republikeinen voortdurend de hand. In het postideologische Amerika van Obama zou de nuance terugkeren, de bereidheid om nader tot elkaar te komen. Zo had hij immers al vanaf zijn studententijd verschillende groepen met sterk tegenovergestelde opvattingen bij elkaar gebracht. Maar hij vergiste zich, het landschap was verziekter dan hij dacht en mensen waren uit op zijn val, desnoods tegen het landsbelang in. Als je anderen telkens de hand reikt en die keer op keer wordt weggeslagen, heb je twee opties: liefdevol ten onder gaan, of krachtiger stelling innemen. Obama koos al sinds zijn campagne voor het laatste.

Zijn liberale opvattingen zette hij niet lang uiteen als een kant van de medaille, maar als de juiste kant. Gisteren durfde hij met de verkiezingswinst in zijn zak het liberalisme te verdedigen ten opzichte van het conservatisme. Er klonk veel meer vuur uit. Fijn was dat vooral omdat presidenten in hun tweede termijn ook moegestreden kunnen lijken. Obama lijkt sinds zijn winst afgelopen november juist de overtuiging en energie weer te hebben hervonden. Ik vroeg me wel opeens af of zoiets nou teleurstellend is: is het zonde dat iemands hoopvolle idee van postideologisch idealisme gestrand is, of is zoiets altijd al een naïeve droom geweest en moeten we blij zijn dat Obama nu krachtig en gehard de strijd aangaat voor zijn werkelijke opvattingen? Ik ben geneigd dat tweede te vinden, al was het alleen maar omdat mijns inziens daarin de sleutel ligt tot een werkelijk succesvol presidentschap van Obama. Hij heeft in elk geval twee jaar, daarna is het onzeker, want de kans is reëel dat hij daarna ook de Senaat verliest bij de midterms.

Staatsschuld
In zijn eerste termijn heeft hij een aantal grote zaken aangepakt, in zijn tweede termijn zal hij ervoor moeten zorgen dat die zaken geïmplementeerd worden. Een land behoeden voor een tweede grote depressie is een prestatie van formaat, maar als hij de komende jaren niet werkt aan de staatsschuld zal zijn presidentschap economisch meer gelinkt worden aan W. Bush dan hem lief is.

Ook stabiliteit in het Midden-Oosten is urgent, anders worden de beëindigde oorlogen snel opgevolgd door nieuwe bloederige strijden. Wat doet hij met Syrië? Iran? Krijgt hij Israel aan tafel? Daarnaast zal Obama bovenal Amerika moeten herpositioneren binnen veranderende economische verhoudingen met Europa, maar vooral met China, dat de grootste economie lijkt te gaan worden in de komende jaren. De aanpak van deze kernzaken bepaalt straks de grootsheid van zijn presidentschap. Obama kan een koude kikker zijn, tegen zijn grootse woorden in, maar nu zal hij juist ook in zijn strijd voor die zaken vurig en doortastend moeten zijn om dingen voor elkaar te krijgen. Het mag daarom als een hoopvol signaal worden gezien dat hij lijkt wakker te zijn geschud en niet in dezelfde valkuilen wil trappen als bij zijn eerste termijn.

Hij zag er uit als iemand die de baan meer dan wat dan ook wilde en bereid was de laatste jaren van zijn politieke leven allerminst kabbelend voorbij te laten gaan. Zelfs het aanschouwen van de grote menigte bij zijn inauguratie liet hij niet achteloos passeren, alsof hij eindelijk doorhad hoe schaars zijn tijd is om de Change te brengen waar hij over predikte.

Johan Fretz is schrijver en columnist voor Volkskrant.nl.


 
Weg was de zoektocht naar consensus, ontketend liet Obama luid en duidelijk horen waar hij zelf voor stond.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden