Column

Johan Fretz: 'Deze overwinning van Obama deed er meer toe dan de eerste'

Obama's magie van 2008 was de afgelopen maanden verdwenen, schrijft comlumnist Johan Fretz. Maar toen hij opnieuw won, was hij daar plots weer. 'Zag hem daar nu toch eens staan, geen verlosser nee, maar een sterveling, bevrijd van zijn eigen angst om in het afvoerputje van Hoop en Verandering te eindigen.'

De Amerikaanse president Barack Obama tijdens zijn overwinningsspeech op 6 november.Beeld afp

Zoals elke jonge ziel die het allemaal even niet meer weet, besloot ik op mijn 21ste een half jaar op reis te gaan. Ik was liever een wandelend cliché met een backpack dan een jankende twintiger op een studentenkamer. Helemaal alleen, ergens ver weg, aan de andere kant van de oceaan, daar zou ik alle antwoorden vinden die ik zocht. Zoveel was zeker.

Het werd Zuid-Amerika. En hoewel ik daar zeker geen volmaakte versie van mezelf werd, was het een periode vol avontuur, meisjes, ontmoetingen, waardevolle solitude en introspectie.

Mijn laatste tussenstop richting huis was Atlanta Airport. Uitgeput streek ik neer in de lokale Starbucks. Ik had mezelf na maanden Spaanstalig geweld getrakteerd op een Engelstalig tijdschrift, een editie van Time Magazine.

Op de cover stond het portret van een zwarte man met de kop: 'Why Barack Obama Could Be The Next President'. Rare naam, dacht ik nog. Zo iemand als president van Amerika: dat leek me stug.

Kleurlingen
Zelf was ik vlak daarvoor nog uitgebreid ondervraagd en gefouilleerd op de luchthaven. Amerikanen nemen geen risico's met kleurlingen, ook niet als ze er zo volkomen gevaarloos uitzien als ik. Met die Barack wordt het dus niks, dacht ik.

Maar eenmaal terug in Nederland bekeek ik Obama's toespraak op de Democratische Conventie van 2004 waarin hij sprak over het verenigen van het land. 'There are no blue states or red states, there are the United States of America'.

Vanaf dat moment was ik definitief gegrepen. Door zijn levensverhaal, waarin ik zoveel herkende, door het vuur dat in zijn toespraken klonk, door zijn onwaarschijnlijke zegetocht richting het Witte Huis en de ongekende opwinding die hij daarbij teweegbracht.

Het wakkerde in mij het geloof aan dat woorden wel degelijk kunnen activeren, dat ze mensen in beweging kunnen brengen. Dus op 4 november 2008, in de nacht dat hij won, toen schoot het dak door het plafond en dacht ik dat ik alles kon.

Gewone sterveling
Maar zoals dat gaat met helden op wie iedereen zijn eigen verlangens kan projecteren: ze blijken met het verstrijken van de tijd gewone stervelingen te zijn. Leken ze eerst nog in staat de wereld met een vederlichte duw in de juiste richting te duwen, later blijken het mensen van vlees en bloed, die kunnen falen en zo hun eigen tekortkomingen hebben.

En hoewel ik de afgelopen maanden nog altijd met veel bewondering over Obama sprak, over zijn uitzonderlijke prestaties in zijn eerste termijn, had ik zelf ook wel door dat de magie van 2008 was verdwenen. Wat daarbij niet hielp was de kleingeestige campagne die hij voerde, een campagne waarin hij elke vorm van poëzie vermeed en met populistisch straatvechten zijn herverkiezing probeerde veilig te stellen.

Maar toen dat eenmaal gelukt was, op 6 november 2012, in de nacht dat hij opnieuw won, toen was hij daar plots weer. Zag hem daar nu toch eens staan, geen verlosser nee, maar een sterveling, bevrijd van zijn eigen angst om in het afvoerputje van Hoop en Verandering te eindigen.

Poëzie
Het grijze haar, de groeven in zijn gezicht, ze verrieden de inspanning die hij had geleverd op de weg van droom naar daad. Maar nu, in de nacht van de victorie, keerde de poëzie van weleer voor even terug. De woorden klonken niet meer zo onbevangen als eens. Ze waren nu verrijkt met een soberheid en een nederigheid die ze meer gewicht gaven.

De zichtbare littekens op het gezicht van de man die vier jaar eerder met zoveel bombarie op het schild werd gehesen, lieten zien hoeveel kracht het gevecht om vooruitgang van één mens vergt.

Maar dat de naïviteit uit zijn stem was verdwenen, blies de vervlogen Hoop nieuw leven in. Hij sprak: 'Ik heb altijd geloofd dat hoop dat koppige deel is in ons allemaal dat blijft volhouden, ondanks alles wat er tegenin druist, dat het geloof blijft aanwakkeren dat er iets beters op ons wacht, zolang we maar de moed tonen om te blijven reiken, te blijven werken, te blijven vechten'.

Ik keek naar zijn gezicht en hoewel van euforie deze keer geen enkele sprake was, besefte ik dat deze overwinning er meer toe deed dan de eerste. Hoop was niet zomaar een opzwepende kreet meer, maar een werkwoord.

Johan Fretz is schrijver en cabaretier en columnist voor de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden