Johan (67) en Riet (63) wonen al een jaar in hun auto

Margriet Oostveen in Etten-Leur

De oudste groep daklozen groeit in participatieland opvallend hard.

Kerstversiering in de Berlingo van Johan en Riet

Johan Jansen (67) en Riet van Hal (63), een voormalig lakspuiter en een boerendochter, wonen officieel in het gemeentehuis van het Brabantse Etten-Leur. Om precies te zijn is hun adres de werkkamer van de man die vroeger wijkagent was en nu 'adviseur integrale veiligheid'.

Onofficieel wonen Johan en Riet al ruim een jaar in hun donkerblauwe Citroën Berlingo.

Ik reed door het donker naar de Spoorlaan in het dorp, waar de Berlingo iedere nacht te vinden zou zijn bij wat oude garages, tussen een rijtje nieuwbouwwoningen en het spoor. Dit weten we dankzij Cynthia van Leeuwen, om de hoek. Zij stapte vorige week met haar man Peter naar BN DeStem, omdat ze vindt dat de gemeente te weinig doet. Toen de verslaggever eraan kwam, sloegen Johan en Riet op de vlucht.

Cynthia appt me behulpzaam dat 'ze er zijn'. Ze hoort hun namen pas van mij: zelf heeft ze het afgelopen jaar wel brieven over haar daklozenprobleem naar de gemeente geschreven, maar ze is nooit naar Johan en Riet toe gelopen om eens te vragen of het wel gaat. Omdat we in Nederland wonen 'en hier nu eenmaal overal een oplossing voor wordt geboden', zei ze, 'dus neem die mensen aan het handje en doe wat.' Als ze doodvriezen is dat 'voor iedereen erg'.

Geklingel van de spoorwegovergang, het zzzwoesj van een trein, toen stilte rond de Berlingo. Ze waren wakker: een kleine grijze man in een blauwe stofjas en een wat molliger vrouw met een pagekapsel en roze wangen. Paniek in hun ogen. Na de plechtige belofte hen niet te fotograferen, spelde Johan hun namen. Op het dashboard wat kerstversiering, achterin tot het dak hun bezittingen in vuilniszakken.

In het tuintje

Riet heeft lagere school en een opvallend kinderlijke argeloosheid, Johan zorgt toegewijd voor haar. Hij maakte de tuindersschool niet af. Ze hadden altijd bij Riets ouders ingewoond, een klein melkveebedrijf bij Etten-Leur, tot Rijkswaterstaat de boerderij opkocht toen de nieuwe rijksweg kwam. Ze kregen veel te weinig, volgens Johan, wat tot schulden leidde. Op een nieuw huis werd beslag gelegd. Kinderen kregen ze maar niet.

Ze woonden tien jaar in een chalet op een camping bij Bergen op Zoom, tot ze daar vorig jaar weg moesten omdat alles werd gemoderniseerd. Uit de daklozenopvang zijn ze meteen weer vertrokken: te veel verslaafden. Sindsdien slapen ze 's nachts in hun auto. Overdag zwerven ze langs winkels, benzinepompen en 'kennissen'.

Ze zijn de enige daklozen van Etten-Leur. Om ze minstens aan een ziektekostenverzekering te helpen en ze in de gaten te kunnen houden, gaf de gemeente Johan en Riet een adres op papier. Bijna dagelijks komen ze op het gemeentehuis. Ze krijgen daar koffie, de post en een praatje met de adviseur 'integrale veiligheid'.

De gemeente bood ook een appartement aan. 700 euro, zegt Johan, en je kon niet eens naar buiten. Ze leven samen van 1.500 aan uitkeringen.

Ik belde de Federatie Opvang, die in 2009 al een stijging van oudere daklozen rapporteerde door de crisis. Zeven jaar later groeit deze groep nog steeds het hardst, zei beleidsmedewerker Rina Beers. Van de 60 duizend dak- en thuislozen zijn er nu 11,5 duizend tussen de 51 en 64 jaar oud: al ruim 3.400 meer dan in 2009. En 3.100 daklozen zijn nu ouder dan 65 jaar: ruim 40 procent meer dan toen. Rina zag in de nachtopvang in Den Haag al drie dakloze demente bejaarden. Over leven in auto's hoort ze al regelmatig: 'ook moeders met kinderen'.

'Maar mensen die toerekeningsvatbaar zijn mag ik niet in een huis dwingen', zegt burgemeester Heleen van Rijnbach (CDA) van Etten-Leur aan de telefoon. De woningbouwvereniging biedt Johan en Riet als ze willen 'vandaag nog' een andere woning aan, 'maar ze weigeren alles'.

Johan en Riet huren liever drie garages. Eentje in Bergen op Zoom en twee aan de Spoorlaan. Ook die liggen propvol ongeordende dozen, vuilniszakken, spullen van Riets overleden ouders voornamelijk. Mag volstrekt niet weg. Kan Riet helemaal niet tegen.

Johan zag een oud boerderijtje aan de rand van het dorp met een lege varkensstal 'en alles'. Daar zouden ze wel in willen, heeft hij op het gemeentehuis gezegd. Maar dat is koop. Daar gaat iemand een luxe boerderette plannen. Dus Riet maakte maar een tuintje naast de garages. Ze zette potplanten neer en kabouters en mollige ganzen van gips.

Bij mooi weer kun je ze daar zien zitten naast voortrazende treinen: twee mensen van het land, met engelengeduld wachtend op dingen die voorbij zijn.

Reageren? m.oostveen@volkskrant.nl

Hun garage met tuintje aan het spoor
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.