Column

'Joechei: ik ben een gutmensch!'

Waarom een veelbesproken briefschrijfster een suffragette wil zijn.

Antoinette van der Maas fietst geregeld naar de Schilderswijk.

De vraag was even hoe wij dit gesprek gingen voeren zonder weer de 'superieure trut' te zijn, zoals zij het opgewekt noemt: 'Nu ja! Dat lukt toch niet!'

Goed punt. Antoinette van der Maas (71) blijkt een Haagse dame met een voornaam huis in het Statenkwartier. Kwiek maakt ze een quasi-vreugdesprongetje: 'Joechei: ik ben een gutmensch!' Hebben we dat gehad. Presenteert zij taartjes.

Vorige week woensdag drukte deze krant een veelgelezen en -besproken ingezonden brief van haar af. 'Ik geef al tien jaar fietsles, taalles en gezinsondersteuning aan nieuwe Nederlanders (vrouwen)', begon die. Volgde wangedrag en treurnis. 'Agressieve donkere jongens.' Passieve moeders. Ontsporende kinderen. Van der Maas vroeg: 'Waarom werkt dit niet?'

Dit was koren op de molen van mensen die de schuld graag elders leggen: bij de Nederlandse elite, de islam, dan wel een andere cultuur. Mij trof haar laconieke toon. En dat deze mevrouw ondanks alles niet de indruk wekte met haar vrijwilligerswerk te willen ophouden. Waarom niet?

Bovenop een stapeltje knipsels op tafel ligt uitdagend een 'Fenomenologie van de Gutmensch' uit De Groene. Antoinette zal ongegeneerd het ideaal van 'Bildung' bezingen. Tussendoor citeert ze Thomas Hobbes en Pierre Vinken: 'Zonder boekenkast zat ik de hele avond kattenfilmpjes op Facebook te bekijken. Of me af te vragen waarom ik niet meer jong ben. Dan was er alleen maar verlies.'

Haar man is gepensioneerd directeur van een pijpleidingbedrijf, nu vrijwilliger bij zijn tennisvereniging. Zij had een leidinggevende functie bij een instituut voor geneesmiddelenonderzoek. Hun vrienden bridgen en golfen graag, bij etentjes praten ze over vakanties. Antoinette kijkt nu wat benauwd: 'Overal zie je hoe mensen zich terugtrekken in hun eigen wereldje. Maar dan krímp je.' Ook daarom fietst ze een paar keer per week 'voorbij de Bijenkorf', naar de Schilderswijk.

Haar overgrootvader was een gereformeerde dominee, 'daar heb ik dat belerende van'. Haar grootvader overleed jong, grootmoeder bleef met tien kinderen achter: Antoinettes moeder groeide in armoede op in Rotterdam, in leven gehouden door de diaconie, De Blauwe Knoop en 'oude vrijsters', die meisjes boeken gaven, omdat zij zich dienden te ontwikkelen.

Zelfontplooiing: alles blijven lezen en uitknippen.

Antoinettes moeder ontsnapte via een goed huwelijk met een dertien jaar oudere remonstrantse weduwnaar, die een bouwbedrijf erfde. 'Maar mijn belerende tante Kitty had de grootste invloed op mij.' Haar eigen ouders waren blij als ze een borreltje hadden en naar de revue van Snip en Snap konden. 'Mijn tante leerde me dat er méér was.' Kitty bracht het op eigen houtje tot cheffin bij de PTT. Kitty studeerde in de avonduren Latijn en genoot 'met een meegebrachte droge boterham' op de rand van de Trevifontein van Rome.

Nu mensen alles menen te weten dankzij internet is dat bil-dungsideaal verdacht. Maar zelfontplooiing, 'je verheffen boven het banale', doceert Antoinette als een onvervalste sociaal-democraat, heeft als het goed is niets met 'je beter voelen dan een ander' te maken. 'Wel met zelfvertrouwen dat mensen weerbaar maakt en onafhankelijk. Dat de behoefte voedt je eigen weg te gaan.'

Ouderwets emanciperen wil ze dus, als een moderne suffragette. 'Zodat Aicha erop uit kan en straks zelf wel aan Mohammed uitlegt hoe onze wereld in elkaar steekt. Waardoor die niet vatbaar is voor zijn ideologie.'

Wat ons bij de vraag brengt waarom deze aanpak nog niet werkt.

Antoinette zoekt en probeert ('Eet jij intussen je taartje'). Teveel vrouwen 'weten nog niet eens dat ze zelf iets mogen willen'. Opvoeden is moeilijk als je 'murw van armoede of je ongelijke positie' bent. De onderklasse had 'vaker andere normen, ook om zich af te zetten'.

Van haar eigen moeder moest ze ook lief en beleefd zijn om een man te vinden, terwijl haar vader 'Mensch, durf te leven' zong: 'Ze was als de dood dat ik weer arm zou worden. Daarom begrijp ik de angst van moslimvaders wel. Aantasting van de familie-eer, dat betekent niet trouwen.'

Waarom al haar inspanning? 'Voor sommige vrouwen werkt het wél. En zij kunnen alleen zélf een noodzakelijke derde feministische golf beginnen. Al duurt dat misschien generaties: beter kan ik het niet maken.'

Als iets een puinhoop is en je loopt ervan weg, parafraseert ze nog even Godfried Bomans, dan ben je medeverantwoordelijk voor die puinhoop. 'Ik wil niemand ergens toe dwingen. Maar aan mij zal het verdomme niet liggen.'

Reageren?

Tante Kitty, cheffin bij de PTT, haar grote voorbeeld.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden