'Job, zet de rechtse gelukmachine stil!'

Job Cohen feliciteert Hans Spekman met zijn verkiezing tot voorzitter van de PvdA. Beeld anp

Komende zaterdag organiseren PvdA, SP en GroenLinks een gemeenschappelijke bijeenkomst in Nijmegen, om gezamenlijk lijnen naar de toekomst uit te zetten. Een soort van Strategisch Beraad dus, zullen we maar zeggen. Daar bestaat, bij de mentaal steeds verder tussen Geert en Ruth uiteenscheurende Rutterechtse coalitie, met de dag meer reden toe.

Van de linkse oppositiepartijen geven, van de Dieren afgezien, alleen de Democraten uit 1966 niet erg thuis; daar denkt men het in z'n eentje te kunnen redden en wil men zich in een al langer aanhoudende vlaag van nuffigheid niet te zeer met anderen encanailleren. Onder Pechtold gaat D66 namelijk al sinds een tijdje voor het 'radicale midden' - wat dat dan ook moge zijn, behalve een contradictio in terminis.

Radicaal druk
Bovendien dreigt het daar in dat midden binnenkort radicaal druk te worden, nu ook het CDA zich daartoe middels háár Strategisch Beraad lijkt te willen bekeren. En niet alleen dreigt het daar druk te worden, het dreigt ook tot de nodige spraakverwarring te zullen gaan leiden, omdat D66 zich niet alleen als de anti-PVV, maar traditioneel ook altijd erg als het anti-CDA positioneert. Dat radicale midden: daar gaat het straks nog eens heftig verbaal stormen in de strijd om het patent op de term.

Hoe dan ook: als het Strategisch Beraad van het CDA haar eigen herbronning serieus neemt, dan moet het vooral óf binnenkort gaan stormen binnen die partij, óf binnen het kabinet.

De voortekenen zijn niet ongunstig. Afstand tot de haatzaaipraktijken van de PVV, een partij waarmee Rutte 'geen enkel probleem heeft' en Henk Kamp zo prettig samenwerkt; weer een duurzaam milieubeleid, zodat Henk Bleker naar zijn uit de staatsruif betaalde stuk Groningse nep-natuur zal moeten terugkeren; en o ja, de hypotheekrente-aftrek is pervers.

Twitterbudget
Het is dat Geert nog even met de hoofddoek van de koningin bezig is, en hij daardoor langzamerhand door zijn twitterbudget heen moet zijn, anders hadden we daarover vast óók al weer iets woedends van hem gehoord.

Of is hij opnieuw in persoon boos op Maxime afgestapt, om Ruth tot de orde te roepen? Helaas: de vicepremier gaat over veel, maar niet over de voorzitster van zijn partij. Zij is geen Bleker of Leers, die omwille van het behoud van hun baantje elke keutel weer ijlings op bevel van hogerhand intrekken, zodra Geert aan die keutel aanstoot neemt.

Juist om die reden was zij ook door de leden gekozen - en heeft, omgekeerd, zij nu juist alvast Maxime op termijn de laan uitgestuurd. Er was de afgelopen dagen nauwelijks een CDA-er te vinden, die dat echt betreurt.

Snelwegscheuren
Al eerder waren er signalen dat het CDA afstand van het PVVD-blok wenste te nemen: ook het ongelimiteerd snelwegscheuren moest in deze krappe tijden maar even de ijskast in. 'The lady is not for turning', aldus Margareth Thatcher ooit, en haar dictum krijgt vandaag weer veel aandacht in de bioscoop. Wel, de Dame van het CDA blijkt wél erg geporteerd voor een stevige U-bocht, want anders dondert haar partij de afgrond in.

Dat schept uiteraard kansen voor links, om te beginnen voor de grootste oppositiepartij, de PvdA. Ook daar vindt een vorm van herbronning plaats. Zoals de keuze voor Peetoom bij het CDA, is ook die voor Spekman bij de PvdA uitdrukking van de behoefte weer een onversneden eigen geluid te laten horen - weg van het grauwe neoliberale midden, waar de politieke taal tot managermantra's als 'meer efficiëntie' en 'meer concurrentie' was gereduceerd, omdat daar de markt de hersenen had vervangen.

Geestelijke verwarring
De reactie daarop in de hoofdartikelen van NRC-Handelsblad en Volkskrant was overigens symptomatisch voor de geestelijke verwarring, waaraan sommige commentatoren zélf ten prooi gevallen zijn. Jarenlang werd er geklaagd over het te kleurloze en te bestuurlijke karakter van de sociaaldemocraten, die het contact met de gewone bevolking hadden verloren, zodat veel kiezers uit de traditionele achterban naar PVV of SP waren weggevlucht. Komt er dan een nieuwe voorzitter met een duidelijk links en 'volks' profiel, is het weer niet goed.

En duidelijk links - niet slap links, niet radicaal links, maar gewoon: links - zal het profiel van de PvdA moeten zijn om bestaansrecht te behouden. En nu de coalitie al na iets meer dan een jaar, als gevolg van de neoliberale kredietcrisis geconfronteerd met enorme financiële problemen die zich niet meer door Rutte laten weglachen, steeds tegenstrijdiger taal begint uit te slaan en voor een meerderheid toenemend op de PvdA aangewezen raakt, groeien de kansen om het kabinet te kraken.

Balkenendenorm
Job: zet de rechtse geluksmachine stil. De opgave is helder: minder perverse VVD-hobby's betekent meer rechtvaardigheid. Hoezeer Rutte van hardwerkend Nederland vervreemd is, bleek wel uit zijn Oudejaarsinterview in De Volkskrant: 'Ik heb niet veel geld, dus ik moet mijn uitgaven laag houden'. Pardon? Een collegetour langs postbodes, pgb-afhankelijken of de voedselbanken zou educatief heilzaam zijn. Dan ontmoet hij eens mensen die niet meer, maar minder ontvangen dan zijn eigen balkenendenorm.

Philips wil meer dan een miljoen bezuinigen op driehonderd schoonmakers, maar heeft wel drie miljoen liggen aan bonussen voor zes leden van de raad van bestuur. Dat is de nieuwe pampermaatschappij van Rutterechts. Met echt-liberale idealen over actief burgerschap heeft het weinig te maken.

Als wel vaker kiest ook nu de VVD voor de makkelijkste weg: zij haalt geld op bij hen die al weinig hebben, niet bij beursspeculanten of bonanerende graaibankiers. Want hardwerkende Nederlanders: dat zijn die schoonmakers die steeds harder moeten rennen omdat Henk Kamp op de departementale schoonmaakkosten wil bezuinigen teneinde de miljonairsvillasubsidie van zíjn achterban te kunnen redden.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden