Joaquin Phoenix: 'Spike Jonze snapt alles, ook van de techniek'

In Her, de nieuwste film van Spike Jonze is geen armoede en gaan alle mensen goed gekleed. Hoofdpersonage Theodore, gespeeld door meervoudig Oscargenomineerde Joaquin Phoenix, wordt verliefd op computersysteem Samantha. Is dat niet vreemd?

Joaquin Phoenix in Her. Beeld ap

'A love story.' Het staat groot op de filmposter van Her, de nieuwe film van regisseur Spike Jonze (44). Zodat er geen enkel misverstand kan bestaan over wat voor film dit is - geen komedie, geen sciencefiction. Je zou anders kunnen denken: het verhaal speelt in de (nabije) toekomst, een toekomst waarin computers in staat zijn diepgaande relaties met mensen aan te knopen. Her gaat over een man die verliefd wordt op een computer. En zij op hem. Een liefdesverhaal dus.

Die man, Theodore (Joaquin Phoenix), is net verlaten door zijn ambitieuze vriendin. Hij werkt bij een bedrijf dat persoonlijke brieven op bestelling schrijft - de eenzame Theodore is er, wrang genoeg, een meester in. De avonden vult hij met het spelen van computerspelletjes, tot hij een OS koopt, een Operating System dat hem zou moeten helpen met het doen van alledaagse taakjes, zoals e-mails sturen en agenda's bijhouden. Die OS is een stem zonder lichaam, heet Samantha en blijkt verdomd veel op een echt mens te lijken. Zij en Theodore krijgen een relatie.

Zo gek als dat klinkt, zo vanzelfsprekend is dat in Her. Samantha leert door interactie en is kinderlijk nieuwsgierig naar de voor haar nieuwe wereld. Ze is begripvol, grappig, net als een echt mens soms onzeker en ze kent ook nog eens alle woordenboeken en encyclopedieën uit haar hoofd.

Her is de eerste film waarvoor Spike Jonze (Being John Malkovich, Adaptation, Where The Wild Things Are) in zijn eentje het script schreef. De eerste kritieken zijn zeer lovend, het scenario werd (net als de film) voor een Oscar genomineerd en vorige week won Jonze met zijn script een Golden Globe. In een hotelsuite in Rome, een paar maanden eerder, vertelt de regisseur over de ontstaansgeschiedenis. Het ruwe idee voor Her ontstond al tien jaar geleden, nadat hij zelf een keer had 'kennisgemaakt' met een onlinechatbox. Het chatten met een robot (zo een die veel onlinehelpdesks nu gebruiken) bracht hem in verwarring: het voelde, heel eventjes, als echt contact.

De wereld van Her is een wereld waarin forenzen niets anders doen dan in de metro tegen hun headset praten. In zo'n wereld is het opbouwen van een romantische relatie met een ander mens moeilijk, zou je kunnen denken. Jonze: 'Maar intimiteit is sowieso heel moeilijk, uitdagend en eng. Dat is altijd zo geweest, en dat heeft met technologie niet zo heel veel te maken.'

Regisseur Spike Jonze. Beeld epa
 
Intimiteit is sowieso heel moeilijk, uitdagend en eng. Dat is altijd zo geweest, en dat heeft met technologie niet zo heel veel te maken.
Regisseur Spike Jonze

Niet verliefd op een waanidee
Her is - kortom - geen film die wil waarschuwen voor te weinig intermenselijk contact. Hoofdpersoon Theodore is niet verliefd op een waanidee. Misschien heeft operating system Samantha wel écht gevoelens. Jonze laat dat bewust in het midden, en stort zichzelf gespeeld-dramatisch in de kussens van de hotelbank wanneer hem ernaar gevraagd wordt. 'Heeft de film emotioneel wel iets met jullie gedaan, eigenlijk? We wéten niet of Samantha echt voelt. Maar dat weten we ook niet van mensen met wie we intiem omgaan. Je weet nooit echt hoe de ander iets ervaart. We moeten er maar op vertrouwen dat die ander het ongeveer net zo voelt als wij.'

Samantha werd in eerste instantie door actrice Samantha Morton gespeeld. Op de set was zij aanwezig in een zwarte doos (om het voor tegenspeler Phoenix 'zo logisch mogelijk' te laten voelen), waarin ze vaak uren doorbracht. Maar in de montagefase besloot Jonze dat de toon niet goed was. Morton werd vervangen door Scarlett Johansson, die alles opnieuw insprak. 'Een moeilijke beslissing.'

Hoofdrolspeler Joaquin Phoenix (39), een hotelsuite verderop, komt in vrijwel elke scène voor, en dan meestal ook nog zonder (zichtbare) tegenspeler. 'Ik ben echt verwend, ik heb zo veel aandacht gekregen van Spike! Ik heb ook veel aandacht nodig. Ik houd erg van praten met regisseurs. Voor Spike was het misschien moeilijker, want hij kon de camera niet op iemand anders richten. Ik probeerde daar maar niet te veel over na te denken, snap je.' Binnensmonds: 'That was not my problem.'

Daarna: 'Ik zou zelf niet willen regisseren. Ik zou zo'n regisseur zijn die tegen zijn acteurs zou schreeuwen.'

Phoenix (drie keer genomineerd voor een Oscar, verklaard tegenstander van de Oscars en alle andere filmprijzen) is gekleed in gifgroen T-shirt met daarover een lichtblauw overhemd en een zwart vest, alsof hij geblinddoekt een greep in zijn kast heeft gedaan. Hij rookt voortdurend American Spirit- sigaretten, het raam in de suite staat wijd open.

Met de door een Portugese journalist geuite complimenten over de film kan hij weinig. 'That's so awesome. Maar dat moet je maar tegen Spike zeggen. Willen jullie water?'

Verder blijkt dat Phoenix veel documentaires kijkt, waarover hij graag vertelt. 'Laatst zag ik de documentaire Transcendent Man - een aanrader - over een futurist, Ray Kurzweil, die gelooft dat mens en machine op een bepaald punt in de toekomst zullen samensmelten. Heel interessant, die man zei dingen waar ik nog nooit over had nagedacht. Kort daarna stuurde Spike me een eerste versie van het script. Ik las het en stuurde hem meteen een sms: let's do it. Ik zag trouwens nóg een interessante documentaire, over wat ze objectum-seksuelen noemen - mensen die een liefdesrelatie onderhouden met spullen. Erg boeiend. Als je die mensen hoort praten, besef je nogmaals in hoeverre liefde iets totaal subjectiefs is. Ook op dit moment, worden op veel plekken ter wereld liefdevolle diepgaande relaties als ongeldig, of zelfs als zondig beschouwd.' Binnensmonds: 'Ik vind dat iedereen gewoon moet kunnen doen whatever the fuck hij of zij wilt.'

 
Ik ben echt verwend, ik heb zo veel aandacht gekregen van Spike! Ik heb ook veel aandacht nodig. Ik houd erg van praten met regisseurs.
Acteur Joaquin Phoenix

Fucking alles
Daarna doet hij een poging om zo vaak mogelijk fuck te zeggen in het antwoord op één vraag, die van een Duitse journalist over het werken met Spike Jonze en hoe dat is. 'Wat moet ik daarover zeggen? Hoe kan ik daar iets over zeggen? Ik hoor me mezelf dan weer herhalen en dan haat ik wat ik zeg, maar Spike snapt alles, ook van de techniek. Hij snapt compositie, hij snapt fucking lenzen, hij weet wat fucking mooi is en tegelijkertijd begrijpt hij echte emoties. Je kunt wel een geweldig techneut zijn en precies weten hoe the fuck je iets moet schieten, maar het gaat om menselijkheid, om gevoel. Soms zie je zo'n film die er dan heel mooi uitziet, maar het gevoel komt totaal niet over, snap je? Ik lul echt fucking shit nu, volgens mij, weet ik fucking veel.'

Na een korte stilte: 'Weten jullie zeker dat je geen water wilt?'

Her werd gefilmd door de in Zwitserland geboren Nederlander Hoyte van Hoytema. Jonze ontmoette hem op Skype en mocht hem meteen. 'Hij heeft een hele subtiele, zachte manier van kijken. Ik wilde geen macho, ik wilde een gevoelige, meer feminiene cameraman.'

In het Los Angeles van Her is er geen armoede, alle mensen zijn min of meer mooi, niemand rookt, er is alleen maar lekkere koffie, goed eten, kleding van mooie stoffen (opmerkelijk hoge broeken, onder meer) en er zijn apparaten die bijna alles voor ons kunnen doen. Jonze: 'Ja, alles is makkelijk en mooi, maar er is nog steeds eenzaamheid en verlangen. Als je verder alles hebt, kan eenzaamheid des te meer pijn doen.'

Her speelt in Los Angeles, maar de buitenshots werden gefilmd in Shanghai - de Chinese letters werden weggewerkt, de auto's ook. Om zijn wereld verder vorm te geven nam Jonze het vermaarde New Yorkse architectenbureau Diller Scofidio + Renfro in de arm. 'Zij vroegen: is de toekomst in jouw film utopisch of dystopisch? Dat vond ik een moeilijke vraag, maar als ik moest kiezen: utopisch.' Dan, ineens: 'Kennen jullie Jamba Juice?'

Jamba Juice is een Amerikaanse winkelketen met een paar duizend vestigingen, die sapjes en smoothies verkoopt. 'De stijl van Jamba Juice is clean, heel Scandinavisch. Veel kleuren, modern. Naar mijn idee ziet de toekomst eruit als een filiaal van Jamba Juice.'

Her is eigenlijk een verdrietige film over eenzaamheid, oppert de Portugese journalist. Jonze zucht opnieuw. 'Zo zie ik dat niet. Maar geweldig dat jij het zo ervaart. Je bent erdoor geraakt. Daar gaat het om.'

Spike Jonze

Spike Jonze werd op 22 oktober 1969 geboren als Adam Spiegel. Als tiener kreeg hij de bijnaam Spike Jonze, naar de Amerikaanse komiek/muzikant Spike Jones (wat overigens ook niet zíjn echte naam was) en omdat hij zijn haar in 'spikes' droeg. Jonze regisseerde commercials, skatevideo's, videoclips en was medebedenker en -producent van Jackass. In 1999 regisseerde hij voor het eerst een speelfilm: Being John Malkovich, naar een script van Charlie Kaufman, die ook het script van zijn tweede speelfilm Adaptation schreef. In 2009 volgde Where The Wild Things Are, naar het klassieke kinderboek van Maurice Sendak. Jonze schreef het scenario samen met schrijver Dave Eggers. Voor Her was hij voor het eerst alleen verantwoordelijk voor regie en scenario.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden