Jitse Akse werd A., en daarna weer Akse

De redactie bracht Akse niet in gevaar door zijn naam te noemen, wel bleven ingewikkelde vragen liggen.

Jitse Akse maakte met Dutchbat de val van Srebrenica mee. Later werkte hij in de particuliere beveiliging. En nu vecht hij uit vrije wil in Syrië tegen IS. Beeld Ruben Hamelink

Op de site van de Volkskrant heette Jitse Akse ruim een dag Jitse A., nadat het Openbaar Ministerie op 15 januari bekendmaakte dat een 47-jarige oud militair was aangehouden wegens betrokkenheid bij het doden van IS-strijders in Syrië. De redactie was ook al begonnen met het vervangen van zijn achternaam in een initiaal in het interview met de Fries, dat op 31 oktober in bijlage Vonk stond. De verslaggever was Akse op het spoor gekomen in de Koerdische enclave Rojava, waar de veteraan begin 2015 naartoe was gereisd om tegen IS te strijden.

Door zijn aanhouding was het interview opnieuw nieuwswaardig. Maar nu was Akse een verdachte. En dan hanteert de redactie de initialenregel, om de privacy van verdachten, daders en slachtoffers - en hun families - te beschermen. Tenzij dat potsierlijk of onzinnig is, omdat de verdachte bijvoorbeeld een bekende figuur is of zelf de publiciteit heeft gezocht. Op dat moment was Akse nog geen Bekende Nederlander en de interviews - op 28 december was hij ook bij EenVandaag te zien - had hij vóór zijn arrestatie gegeven. Overigens zou het strafdossier niet meer behelzen dan deze twee interviews, zo zou Akses advocaat later prijsgeven.

Dat zijn identiteit met slechts enkele muisklikken op Google was te achterhalen, was evenmin een argument om de initialenregel te laten varen. Júíst nu alles online beschikbaar lijkt, is het van cruciaal belang eraan vast te houden, schreef ik eerder op deze plek. Het is namelijk een groot verschil of iemand actief moet zoeken naar een identiteit of dat die kant en klaar door de redactie wordt geserveerd. Een virtueel strafblad kan je je leven lang achtervolgen, ook al word je uiteindelijk vrijgesproken of niet vervolgd.

Op zondag veranderde de situatie toen de weekendverslaggever contact had met Akses advocaat. 'Cliënt heeft aangegeven dat zijn naam vol-uit mag worden gebruikt en zijn beeltenis niet weggevaagd hoeft te worden', mailde zij. Deze 'toestemming' was niet doorslaggevend, maar woog voor de plaatsvervangend hoofdredacteur wel zwaar. Daarbij was er zaterdag nog een interview met Akse verschenen in de Leeuwarder Courant (en overgenomen door het AD), dat voor de aanhouding was afgenomen. Hij vertelde daarin dat hij als sluipschutter IS-strijders heeft doodgeschoten: 'Meer dan twee? Eh... ja.' Bovendien was hij binnen een dag bekend geworden. Duizenden mensen betuigden steun via een onlinepetitie. Hij verdiende een lintje, geen straf.

Nu was de potsierlijkheidsgrens wel bereikt. Op de site werd A. in Akse veranderd. Het interview werd opnieuw onder de aandacht gebracht en voorzien van een verantwoording. 'Akse is verdachte in een strafrechtelijk onderzoek, maar op zijn eigen uitdrukkelijke verzoek wordt zijn naam desondanks niet afgekort. Ook de foto's die van hem zijn gemaakt blijven zichtbaar.'

De formulering 'uitdrukkelijke verzoek' is ietwat overdreven, maar verder heeft de redactie alle voors en tegens zorgvuldig afgewogen. Althans, daar leek het op totdat Akses advocaat dinsdag in het AD wees op de enorme risico's die haar cliënt zou lopen door de wereldwijde aandacht voor zijn aanhouding. Internationaal stond hij nu te boek als IS-doder. 'Justitie heeft hem in groot gevaar gebracht', zei ze. Maar het OM had zijn naam niet kenbaar gemaakt, dat hadden de media gedaan, merkte een lezer op. Hadden zij Akse niet moeten afschermen voor op wraak beluste IS-strijders?

Er zijn situaties denkbaar waarin de redactie een verdachte afschermt, terwijl die daar zelf niet om maalt. Bijvoorbeeld als iemand niet helemaal toerekeningsvatbaar lijkt of omdat een verdachte (en zijn familie) moet vrezen voor zijn leven. Zo heeft kroongetuige Fred R. de media verzocht zijn volledige naam te noemen, maar een justitieverslaggeefster weigert dat. 'Hij heeft misschien ook familie die dat niet zo prettig vindt.' (Overigens zijn er ook verslaggevers die hem in deze krant wel voluit noemen).

Akse is een geval apart. Hij vertrok naar Syrië - waar het IS-gevaar sowieso aanwezig is - op een moment dat hij kon weten dat het OM hem bij terugkomst zou kunnen vervolgen. Hij gaf interviews en vertelde over mogelijke strafbare feiten. Vervolgens maakte hij geen bezwaar tegen het vermelden van zijn naam. Als zijn raadsvrouw dat omwille van Akses veiligheid wel had gedaan, had deze krant zich daar zeker aan gehouden en veel andere media vermoedelijk ook. Een aantal kranten stapte ook pas in een later stadium van de initialenregel af (De Telegraaf maakte dit weekend de switch met de vermelding 'op eigen verzoek', de NRC volgde dagen later zonder uitleg, Trouw hield vast aan A.).

Akse is ervan overtuigd dat het weglaten van zijn achternaam geen zin had gehad, reageert zijn advocaat. Door de gedetailleerdheid van het persbericht is hij voor kwaadwillenden traceerbaar. Dat neemt zij het OM kwalijk, niet de media.

De publieke opinie keert zich eveneens tegen het OM ('De wereld op zijn kop!'). De petitie telde gistermiddag al meer dan 62 duizend handtekeningen. De pers kwam nauwelijks voorbij dit sentiment. Deskundigen mochten uitleggen waarom Akses vervolging weinig kans maakt - ook deze krant had een kloek stuk - maar andere punten bleven onderbelicht. Terwijl het persbericht van justitie daar wel aanleiding toe gaf.

Akse sloot zich in Syrië aan bij de Koerdische volksmilitie YPG, die volgens mensenrechtenorganisaties 'niet onomstreden' is, aldus het OM. 'Volgens Amnesty International zou de YPG vorig jaar in het noorden van Syrië betrokken zijn geweest bij het verdrijven van burgers uit hun woningen, die vervolgens werden vernietigd', stelt het persbericht.

In het Volkskrant-interview vertelde Akse daar zijdelings over: 'In Serin zei de YPG tegen de burgers: het is gevaarlijk hier, iedereen moet de stad verlaten, ga naar Kobani, daar is het veilig. En bijna de hele bevolking trok langs ons weg. Niet naar Kobani, maar richting Daesh! We hebben ze gewoon laten gaan. We dachten: ga je gang als je dat wilt, het is je eigen keuze.'

Mogelijk wil justitie niet alleen voorkomen dat mensen meedoen met een strijdende partij in Syrië omdat die IS-strijders doodt, maar ook omdat die burgerslachtoffers maakt. Een ingewikkelde boodschap voor een onlinepetitie misschien, maar dat mag het voor de krant niet zijn.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden