'Jij' zeggen in de Kamer: tot hoever zal de verruwing gaan?

Verhitte parlementariërs die 'jij' zeggen in de Kamer - het was nog niet vertoond. Het leek op botsingen uit Venezuela of Oekraïne.

Selçuk Öztürk van DENK. Beeld anp

De lichaamstaal was het vernieuwendste aan het akkefietje van Louis Bontes (VNL) en Selçuk Öztürk (Denk), woensdag in de Tweede Kamer tijdens het defensiedebat. Öztürk die zich zichtbaar ergert, Bontes die wegloopt alsof hij net wat hangjongeren bij de Jumbo tot de orde heeft geroepen.

Lees verder onder video

Achteraf zeggen beiden: dit is de uitkomst van maandenlang opgebouwde spanning. Het resultaat van voortdurende verdachtmakingen, zegt Özturk een dag later op het kantoor van Denk.

Zoals dat bij Denk gaat, heeft hij filmpjes paraat. Van Bommel van de SP die maanden geleden de loyaliteitsvraag stelde. Van Dijk, ook SP, die daar in het defensiedebat opnieuw over begon.

Dan Bontes. 'Is hij meer Nederlander dan ik', vraagt Öztürk zich nog steeds af. Dat er dan ge-jijd wordt in plaats van het voorgeschreven 'u' via de voorzitter, het zij zo. 'De voorzitter had die loyaliteitsvraag niet mogen laten passeren.'

November 2016

Louis Bontes: ‘Waar ligt uw loyaliteit, dat vraag ik me af.’
Selçuk Öztürk: Wie ben jij om mij die vraag te stellen. Wie ben jij.’
Voorzitter Arib: ‘Via de voorzitter spreken. We zitten hier niet in een eh…’
Öztürk: ‘Wie ben jij om mij die loyaliteitsvraag te stellen.’
Bontes: ‘Als ik zoveel van mijn land zou houden, dan zou ik er gaan wonen. Ga lekker naar Turkije.’
Öztürk: ‘Ik hou van Nederland, ja. En jij moet…’
Woordenwisseling tijdens de behandeling van de begroting van het minister ie van defensie. Bontes kwam in de Kamer via de lijst van de PVV, Öztürk via de PvdA-lijst.

Geen zweem van spijt ook bij Louis Bontes. Echt pissig was hij: 'Dit kwam uit m'n tenen. Hij somt op: 'Ze slopen Zwarte Piet, willen de namen van Coen en Tromp uit het straatbeeld, vinden dat de politie niet deugt vanwege etnisch profileren, maken van defensie een padvinderij. Dan is het niet gek te vragen waar hun loyaliteit ligt.'

Bontes ging tutoyeren omdat Öztürk begon. En als de voorzitter al had moeten ingrijpen, dan eerder in het debat.

Politici stellen de grenzen van het betamelijke voortdurend op de proef. Dat gebeurt met vereende krachten. In oktober 1997 was de Kamer te klein toen Jan Marijnissen (SP) 'even dimmen' zei tegen voorzitter Frans Weisglas. In 2009 durfde Marijnissen meer. Hij noemde PvdA'er Kamerlid Koenders een flapdrol, tot drie maal toe.

Geert Wilders (PVV) gaf de verruwing vleugels. Voor Job Cohen bedacht hij 'bedrijfspoedel', Alexander Pechtold betitelde hij als 'miezerig mannetje'. Wilders' 'nepparlement' mocht in de Tweede Kamer passeren. Toen PVV-senator Marjolein Faber dezelfde typering in de Eerste Kamer gebruikte, draaide voorzitter Ankie Broekers-Knol de microfoon dicht. Op zijn beurt werd Wilders door Öztürk vergeleken met 'een tumor in je hoofd'.

September 2011

Wilders: ‘Doe eens normaal man, wat ach.’
Rutte: ‘Doe lekker zelf eens normaal. Tsjonge jonge.’
Wilders: ‘Voorzitter, lezen voordat u wat zegt.’
Rutte: ‘Doet u zelf eens normaal.’
Wilders. ‘Nee, doet u eens normaal.’
Rutte: ‘Je kunt toch niet praten over de premier van Turkije als islamitische aap.’
Debat tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. PVV-Kamerlid Raymond de Roon zou Erdogan, toentertijd premier van Turkije, een islamitische aap hebben genoemd. Rutte stelde dat aan de orde. Volgens Wilders ging het hier om beeldspraak.

Ook de fysiek wordt in de strijd geworpen. PVV-Kamerlid Richard de Mos verlegde tijdens een klimaatdebat met de volslanke Ineke van Gent van GroenLinks de norm. Toen Van Gent vroeg of de PVV wellicht een vinger in de dijk wilde steken, antwoordde De Mos. 'Dan kunnen we beter mevrouw Van Gent voor de dijk leggen.'

Mark Rutte's voornaamste bijdrage aan de taalverruwing is tot dusver 'pleurt op'. Zijn oproep aan het adres van enkele Turkse-Nederlanders domineerde de Algemene Beschouwingen.

Oekraïnse toestanden worden vooralsnog niet verwacht in Den Haag. Bontes was zich zijn verbolgen houding niet bewust, Öztürk wil verbinden, zegt hij.

Achter de schermen zijn de Haagse omgangsvormen als altijd vriendschappelijk collegiaal.

Oktober 1997

Voorzitter Frans Weisglas: ‘…wordt het niet gewaardeerd wanneer u zegt even dimmen tegen de voorzitter. Dus ik zou u willen vragen dat terug te nemen.’
Jan Marijnissen: ‘Meneer de voorzitter, dat ben ik absoluut niet van plan.’
Weisglas: ‘Wat zegt u?’
Marijnissen: ‘Dat ben ik absoluut niet van plan.’
Weisglas: ‘Daarvan acte.’
Het debat ging over het zogeheten tentasiel. Marijnissen had drie uur gezwegen en wilde het woord. Dat de voorzitter hem maande beknopt te zijn, viel verkeerd. Marijnissen gaf een jaar later een boek met parlementaire belevenissen de titel ‘Effe dimmen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.