Analyseislamitisch extremisme

Jihadistische terreurbewegingen willen profiteren van coronacrisis

Een Sikh-tempel in Kabul waar de lokale tak van IS eind maart een aanslag pleegde. Beeld AP

De wereld is met niets anders bezig dan met het coronavirus, maar andere dreigingen zijn allerminst verdwenen. De internationale gemeenschap moet oppassen dat jihadistische bewegingen niet van de crisis profiteren en hun macht versterken. 

‘De ergste nachtmerrie voor alle kruisvaardersnaties.’ Zo noemde Islamitische Staat het coronavirus onlangs in haar propagandablad al-Naba. Het virus neemt westerse landen geheel in beslag. ‘De angst voor besmetting grijpt ze meer aan dan de besmetting zelf.’ 

En dat biedt jihadisten de kans om hard toe te slaan. De coronapandemie vormt een groot gevaar voor de strijd tegen het islamitisch extremisme, waarschuwde International Crisis Group dan ook vorige week. Niet alleen ontwricht het virus complete landen, het bedreigt ook de internationale samenwerking en solidariteit, die cruciaal zijn voor de strijd tegen het terrorisme. Dit vergroot het risico op nieuwe ‘spectaculaire aanslagen’ van groeperingen als IS en al-Qaida.

IS anticipeert daar ook op, zegt ICG-analist Sam Heller vanuit zijn lockdown in Beiroet. Eerst predikte IS vooral hoe jihadisten zich tegen het virus moeten beschermen, met een citaat uit de Hadith dat werd misverstaan (en viraal ging) als advies aan strijders om Europa te mijden. ‘Zelfs jihadisten zijn niet zo gek dat ze infectiegevaar negeren’, aldus Heller. Onlangs volgde de expliciete aansporing de crisis genadeloos te exploiteren.

al-Qaida

Vergeleken met IS houdt concurrent al-Qaida zich op de vlakte. De terreurgroepering liet zich vorige week voor het eerst openlijk over het virus uit, in een communiqué dat vooral gericht leek op een westers publiek. Burgers van westerse landen kregen het advies hun quarantaine te benutten om zich beter in de Islam te verdiepen. Van praktische richtlijnen voor de eigen strijders was geen sprake.

Sommige gewapende islamitische groeperingen met een eigen territorium kiezen een pragmatische aanpak. Zo trekt het sjiitische Hezbollah in Libanon zich deels terug uit Syrië om thuis het virus te bevechten (dat haar mensen volgens tegenstanders zelf vanuit Iran naar Libanon hebben gebracht). De terreurgroep al-Shabaab in Somalië overweegt de wapens tijdelijk neer te leggen om medische hulpteams toe te laten in zijn gebied.

Afghanistan

De Taliban in Afghanistan gaan nog verder. De islamitische opstandelingen, die de helft van het land beheersen en in een moeizaam vredesproces met de Verenigde Staten en de door de VS gesteunde Afghaanse regering zijn verwikkeld, willen niet alleen medische hulp accepteren, ze verspreiden ook voorlichtingsvideo’s van strijders die druk in de weer zijn met mondkapjes en zeep. Een woordvoerder zei dat ‘als het virus, wat God verhoede, uitbreekt in een gebied waar wij de baas zijn, we daar het vechten zullen staken’.

IS is dat duidelijk niet van plan. De groepering, in het defensief gedrongen sinds de val van het kalifaat en de dood van leider Abu Bakr al-Baghdadi, probeert volgens Heller vooral te profiteren van de chaos in Irak, waar het leger kampt met strijd tussen sjiieten en soennieten, en waar de VS en andere westerse landen hun militaire aanwezigheid afbouwen, ‘met het coronavirus als katalysator’.

Amerikaanse en Irakese militairen in Mosul, waar de VS en andere westerse landen hun militaire aanwezigheid afbouwen wegens het coronavirus. Beeld AFP

Godsgeschenk

De pandemie is in die zin voor IS een godsgeschenk, schrijft Michael Knights van het Washington Institute for Near East Policy in Politico. Een soort goddelijke interventie die de vijand in chaos stort. Terwijl IS zelf juist prima is ingesteld op het opereren tijdens een pandemie. Geïsoleerde cellen, ver van de drukke steden, zelfvoorzienend – ideale doomsday preppers, aldus Knights. Volgens veel analisten tekent de terugkeer van IS in Irak zich al af.

Even verontrustend is de situatie in de Sahel, waar talloze aan IS en al-Qaida gelieerde jihadistische groepen actief zijn, amper in bedwang gehouden door de legers van Mali, Niger en Tsjaad en een westerse interventiemacht. Het virus is er nog niet wijdverbreid, maar ook hier leven zorgen over de mogelijke terugtrekking van westerse troepen vanwege corona. Ook het leger van Nigeria schaalt zijn acties terug. Dat biedt kansen aan extremisten. Vorige week was er al een bloedige aanval van Boko Haram op een legerpost van Tsjaad.

Beroerde gezondheidszorg

De situatie in Afghanistan lijkt wat minder urgent. De altijd al marginale rol van Islamitische Staat-Khorasan, de lokale tak van IS, is feitelijk uitgespeeld, zegt Thomas Ruttig van het Afghanistan Analysts Network, tijdelijk gevestigd in het Duitse Oranienburg. IS pleegde onlangs nog een aanslag op een Sikh-tempel in Kaboel, maar is militair verslagen door de Taliban en beroofd van zijn leider Alam Faruki, die vorige week werd opgepakt. ‘Het grootste gevaar in Afghanistan nu is de beroerde gezondheidszorg’, aldus Ruttig.

De vraag is wat de internationale gemeenschap kan doen. Het advies is duidelijk. ‘Natuurlijk moeten we focussen op de pandemie’, zegt Heller. ‘Maar tegelijk mogen we niet achteroverleunen.’ De militaire druk op IS moet worden gehandhaafd, zeker in Irak, en de internationale samenwerking tegen het terrorisme moet overeind blijven. Want  IS rekent erop dat die coalitie het begeeft. ‘IS is als een gas. Het expandeert en vult elke ruimte op die het krijgt.’

IS herrijst op de schouders van corona, en komt weer dichter bij bewoonde wereld
In de woestijn van Syrië krabbelt een groepering op waarvan de wereld dacht dat die was verslagen: Islamitische Staat (IS). Sinds begin april zijn strijders van IS bezig met een opmars richting de bewoonde wereld. Ook de eerste propagandavideo staat alweer online.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden