Jihadist krijgt 9 jaar cel voor vernieling cultureel erfgoed

Een Malinese jihadist die in 2012 leiding gaf aan de verwoesting van cultureel erfgoed in Timboektoe is door het Internationaal Strafhof in Den Haag dinsdag veroordeeld tot negen jaar gevangenisstraf. Het is voor het eerst dat aanvallen op werelderfgoed als oorlogsmisdaad zijn bestraft. Juristen zien het vonnis als een belangrijk precedent en afschrikwekkend voorbeeld.

Het deels verwoeste mausoleum Alpha Moya in de Malinese stad Timboektoe. Beeld World Monuments Fund

Ahmad al-Faqi al-Mahdi (circa 40) is een voormalig godsdienstleraar en lid van de radicaal-islamitische, aan al-Qaeda gelieerde Toeareg-militie Ansar Dine. Die nam in 2012 de oude karavaanstad Timboektoe in en voerde er een jaar lang een schrikbewind, tot de extremisten door een Frans interventieleger werden verdreven. Al Mahdi liet zich als chef van de zedenpolitie niet onbetuigd.

Doelwit van de extremisten waren de monumenten van het verdraagzame soefisme van Timboektoe, in hun ogen ketters bijgeloof. Al Mahdi regisseerde de verwoesting van negen 14de eeuwse mausolea en een deel van een moskee, met een deur die volgens de mythe pas aan het einde der tijden mocht worden geopend. De gebouwen stonden op de Unesco-werelderfgoedlijst en hadden volgens de rechters grote symbolische betekenis voor de bevolking.

Manuscripten

Het vonnis van al Mahdi is behalve de eerste veroordeling wegens verwoesting van cultureel erfgoed ook de eerste schuldigverklaring van een moslim-extremist. De zaak is opmerkelijk voortvarend verlopen. Het onderzoek begon al in 2012. Al Mahdi, in 2013 uitgeweken naar Niger, werd in 2014 gearresteerd en in 2015 aan het Strafhof uitgeleverd. Het proces begon 22 augustus.

Verwoesting van cultureel en historisch erfgoed is de laatste decennia een vast onderdeel geworden van gewapende conflicten. Bosnische Serviërs verwoestten moskeeën in Bosnië, de Taliban bliezen in Afghanistan de boeddha's van Bamiyan op, Syrische rebellen en regeringsleger schoten het oude Aleppo aan puin, Islamitische Staat verwoestte antieke oudheden in Syrië en Irak en Saoedi-Arabië bombardeert middeleeuwse steden in Jemen.

Tot nu toe blijven zulke oorlogsmisdaden veelal onbestraft. In die zin is de veroordeling van al Mahdi een opsteker voor het Strafhof, dat niet altijd even succesvol opereerde sinds de oprichting in 2002. Probleem is wel dat de bijvoorbeeld de verwoestingen van IS in Irak en Syrië niet onder zijn jurisdictie vallen. Het Strafhof kan alleen individuele personen vervolgen voor misdaden die in een van de lidstaten zijn begaan. En Irak noch Syrië zijn lid.

Teruglezen: Primeur: Jihadist voor Strafhof om verwoesting cultureel erfgoed

Ahmad al-Mahdi uit Mali verschijnt maandag voor het Internationaal Strafhof in Den Haag vanwege de verwoesting van cultureel erfgoed in Timboektoe in 2012. Het is de eerste keer dat een verdachte internationaal wordt aangeklaagd voor oorlogsmisdaden tegen cultureel erfgoed. De zaak is een testcase voor de toekomstige vervolging van Islamitische Staat.

Al Mahdi, die zijn vonnis gisteren zwijgend aanhoorde, had 30 jaar kunnen krijgen. Maar de rechters namen volgens voorzitter Raul Pangalangan in hun vonnis in aanmerking dat hij schuld had bekend en 'oprecht' spijt had betuigd. Ook werd als verzachtende omstandigheid aangevoerd dat al Mahdi pas na de nodige aarzeling tot de verwoesting van de tombes was overgegaan.

De veroordeelde had eerder in het proces verklaard dat hij zijn daden betreurde en dat hij door een 'kwade golf' bij Ansar Dine was meegesleurd. Ook had hij medemoslims overal ter wereld opgeroepen niet dezelfde misdaden te begaan als hij. 'Die zullen de mensheid niets goeds brengen.'

Directeur-generaal Irina Bokova van Unesco, de VN-organisatie voor onderwijs, wetenschap en cultuur, noemde het vonnis gisteren in een reactie een 'mijlpaal voor de erkenning van het belang van erfgoed voor de mensheid als geheel en voor de gemeenschappen die het door de eeuwen heen hebben bewaard.'

Ahmad Al-Faqi Al-Mahdi komt aan bij de rechtbank in Den Haag. Beeld anp

Volgens Drissa Traore, vicevoorzitter van de Internationale Federatie voor Mensenrechten (FIDH), is het een belangrijke eerste stap in de aanpak van gewelddadig extremisme. 'Maar deze overwinning is niet af. We hopen dat het Strafhof doorgaat met het onderzoeken en vervolgen van de daders van de ernstigste misdaden die in Mali zijn begaan, met name seksueel geweld.'

De eerste reacties in Timboektoe waren gemengd. Negen jaar cel is weinig, zei Alhoussaini Saye, een onderwijzer, tegen Reuters. En markthandelaar Hawa Sisse zei: 'Ik had verwacht dat ze hem levenslang zouden geven, maar (het Hof) heeft anders beschikt. Ik hoop niet dat zijn terugkeer naar Timboektoe over negen jaar door de extremisten als een overwinning zal worden opgevat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden