Jihadi pleegt aanslag liever in 'maand van verovering'

Vijf vragen over aanslagen tijdens de ramadan

De jihadistische aanslagen volgen elkaar de voorbije weken in ongekend hoog tempo op. Is er een verband met de zojuist afgelopen ramadan?

Na de aanslag op de grote moskee van Medina in Saoedi-Arabië, maandag. Beeld EPA

Waren er deze ramadan meer aanslagen dan normaal?

Daar lijkt het wel op. Maandagavond nog, op de laatste dag van de heilige maand, werd het kloppende hart van de islamitische wereld geraakt. Een onbekende man blies zich op vlak buiten de grote moskee van Medina in Saoedi-Arabië, waar het graf van de profeet Mohammed ligt. Gelijktijdig waren er zelfmoordaanslagen in de sjiitische stad Qatif en bij de Amerikaanse ambassade in Jeddah. Vier Saoedische veiligheidsofficieren kwamen om. Daarmee komt het totaal aantal doden uit naam van Islamitische Staat (IS) in het Midden-Oosten, Europa en de VS tijdens de voorbije ramadan boven de driehonderd.

Ter vergelijking: in de vier weken daarvoor was er geen enkele aanslag op een westers of anderszins symbolisch doel. Daarbij moet worden aangetekend dat het overgrote deel van de doden, zeker 213, viel bij één bloedige aanslag in Bagdad. Dat is een stad waar zelfmoordenaars met de regelmaat van de klok toeslaan.

Zit er een strategie achter?

Vermoedelijk niet. 'Strategie' suggereert centrale aansturing vanuit Raqqa of Mosul, en hoewel veel aanslagen (Orlando, Dhaka) worden toegeschreven aan IS, zijn er in de meeste gevallen geen bewijzen voor enige vorm van regie. De schutter in Orlando betuigde loyaliteit aan de zelfbenoemde kalief Abu Bakr al-Baghdadi, maar stond niet met Syrië in contact. De aanslagplegers in Dhaka waren islamisten van eigen bodem. Alleen in het geval van Istanbul - drie Syriëstrijders uit de Kaukasus en Centraal-Azië - en Bagdad is er een spoor dat direct naar Raqqa leidt.

Wel is het goed denkbaar dat aanslagplegers wereldwijd zich hebben laten inspireren. Twee weken voor de ramadan bracht IS-woordvoerder Muhammad al-Adnani via propagandakanaal al-Hayat een 31 minuten durende audioboodschap naar buiten. Daarin riep hij (net als vorig jaar) zijn aanhangers in de VS en Europa op de ramadan tot een 'maand van lijden' te maken voor 'de ongelovigen'.

Waarom juist de ramadan?

Voor moslims is de ramadan de meest spirituele maand op de islamitische kalender, een tijd van bezinning en onthouding. Maar in de ogen van radicale jihadi's verleent de ramadan een extra aureool aan iedere aanslag. De aan Al Qaeda gelieerde concurrent van IS in Syrië, Jabhat al-Nusra, sprak van de 'maand van verovering'. Martelaarschap in die periode wordt als extra eervol gezien, vaak onder verwijzing naar de slag bij Badr (624), de eerste militaire overwinning van de profeet Mohammed, en tevens tijdens de ramadan. Niet toevallig riep IS in 2014 zijn kalifaat uit op de eerste dag van de ramadan. Jihadisten zien het als een opportuun moment om hun apocalyptische oorlog tegen de beschaving te intensiveren, en voeren daarom het aantal aanslagen op, meent terrorismedeskundige Shiraz Maher.

Waren eerdere ramadans ook zo bloedig?

Ja, het patroon is niet nieuw. Tijdens de ramadan van vorig jaar opende een terrorist het vuur op toeristen in de Tunesische badplaats Sousse, met 38 doden tot gevolg. Diezelfde dag vermoordde Fransman Yassine Salhi op lugubere wijze zijn baas, en spietste diens hoofd op een hek nabij Lyon. Tellen we de ruim 220 dodelijke slachtoffers mee van IS destijds in de Syrische grensplaats Kobani, dan viel het aantal doden ongeveer even hoog uit als tijdens deze ramadan.

Verliest IS aanhang door dergelijke aanslagen?

Bij de meeste aanslagen zijn moslims het slachtoffer, zodat je zou verwachten dat IS goodwill zou verliezen bij zijn aanhang. Maar het tegendeel lijkt waar. 'IS vermoordt mensen die in hun ogen geen goede moslims zijn. Dat is in de ogen van de IS-aanhang altijd gerechtvaardigd', zegt Bibi van Ginkel, terrorismedeskundige verbonden aan instituut Clingendael. Als bondgenoot van de VS wordt Saoedi-Arabië als afvallig gezien. Een ander voorbeeld is Bangladesh, waar christenen, atheïstische bloggers en hindoes de voornaamste slachtoffers zijn. Van Ginkel ontwaart daar de contouren van een strategie. 'Algemeen wordt aangenomen dat IS dat land als een springplank gebruikt naar India, en zo de strijd wil aangaan met het concurrerende Al Qaeda.'

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.